0
Tăng huyết áp là gì? Đây là tình trạng áp lực máu trong động mạch thường xuyên cao hơn mức khuyến nghị, thường được xác định tại phòng khám khi huyết áp tâm thu từ 140 mmHg trở lên và/hoặc huyết áp tâm trương từ 90 mmHg trở lên, nếu được đo đúng và lặp lại phù hợp.
Tăng huyết áp thường được gọi là “kẻ giết người thầm lặng” vì nhiều người không có triệu chứng rõ trong nhiều năm. Đến khi xuất hiện đau ngực, khó thở, yếu liệt, mờ mắt hoặc suy thận, bệnh có thể đã gây biến chứng nặng. Vì vậy, đo huyết áp đúng cách và theo dõi đều đặn quan trọng hơn việc chờ cơ thể phát tín hiệu bất thường.
Tăng huyết áp là gì và chỉ số bao nhiêu là cao?
Huyết áp là áp lực của dòng máu tác động lên thành động mạch khi tim co bóp và khi tim nghỉ giữa các nhịp đập. Kết quả huyết áp thường có hai số, ví dụ 120/80 mmHg. Số đầu là huyết áp tâm thu, phản ánh áp lực khi tim bơm máu. Số sau là huyết áp tâm trương, phản ánh áp lực khi tim nghỉ giữa hai nhịp.
Tăng huyết áp, còn gọi là cao huyết áp hoặc huyết áp cao, xảy ra khi áp lực này tăng cao kéo dài. Một lần đo cao chưa đủ để kết luận chắc chắn, vì huyết áp có thể thay đổi theo căng thẳng, vận động, cà phê, rượu bia, giấc ngủ, thuốc đang dùng hoặc tư thế đo. Điều quan trọng là đo đúng kỹ thuật, ghi nhận nhiều lần và trao đổi với bác sĩ khi chỉ số lặp lại ở mức cao.
| Mức huyết áp | Huyết áp tâm thu | Huyết áp tâm trương | Nên làm gì? |
|---|---|---|---|
| Bình thường | Dưới 120 mmHg | Dưới 80 mmHg | Duy trì lối sống lành mạnh, kiểm tra định kỳ. |
| Cần chú ý | 120-139 mmHg | Hoặc 80-89 mmHg | Theo dõi sát hơn, giảm muối, vận động đều và ngủ đủ. |
| Tăng huyết áp | Từ 140 mmHg trở lên | Hoặc từ 90 mmHg trở lên | Nên được bác sĩ đánh giá và hướng dẫn kiểm soát. |
| Rất cao, cần xử trí sớm | Từ 180 mmHg trở lên | Hoặc từ 120 mmHg trở lên | Nghỉ ngơi, đo lại và liên hệ y tế, nhất là khi có triệu chứng bất thường. |
American Heart Association khuyến cáo nếu huyết áp cao hơn 180 và/hoặc 120 mmHg, người bệnh nên nghỉ, đo lại sau ít nhất 1 phút và liên hệ nhân viên y tế nếu vẫn rất cao. Nếu kèm đau ngực, khó thở, yếu liệt, thay đổi thị lực hoặc nói khó, cần gọi cấp cứu ngay.
Bạn có thể đọc thêm bài hướng dẫn cách đọc chỉ số huyết áp và chỉ số sức khỏe tại nhà để hiểu rõ ý nghĩa SYS, DIA, PUL và cách ghi nhận kết quả.
Vì sao tăng huyết áp nguy hiểm?
Tăng huyết áp nguy hiểm vì bệnh có thể âm thầm làm tổn thương mạch máu, tim, não, thận và mắt trong thời gian dài. Nhiều người vẫn sinh hoạt bình thường, chỉ phát hiện bệnh khi khám sức khỏe định kỳ hoặc khi đã có biến chứng.
Theo CDC, đo huyết áp là cách duy nhất để biết bạn có bị huyết áp cao hay không, vì bệnh thường không có dấu hiệu cảnh báo. Đây là lý do không nên chờ đau đầu, chóng mặt hoặc đỏ mặt mới bắt đầu kiểm tra.
Các triệu chứng như mệt, hồi hộp, mất ngủ, đau đầu hoặc chóng mặt có thể đến từ nhiều nguyên nhân khác nhau. Ngược lại, có người huyết áp rất cao nhưng vẫn không thấy khó chịu. Vì vậy, theo dõi định kỳ là bước phòng ngừa quan trọng, đặc biệt nếu bạn có bệnh nền hoặc tiền sử gia đình bị tăng huyết áp.
Dấu hiệu, nguyên nhân và nhóm nguy cơ cần theo dõi sát
Người tăng huyết áp phần lớn không có triệu chứng rõ ràng. Tuy nhiên, khi huyết áp tăng cao hoặc đã ảnh hưởng đến cơ quan khác, người bệnh có thể gặp đau đầu dữ dội, chóng mặt, nhìn mờ, đau tức ngực, khó thở, hồi hộp, buồn nôn, chảy máu cam, ù tai, lú lẫn, nói khó hoặc yếu liệt tay chân.
Tăng huyết áp ở người trưởng thành thường gồm hai nhóm. Tăng huyết áp nguyên phát chiếm đa số, liên quan đến tuổi tác, di truyền, thừa cân, ăn mặn, ít vận động, căng thẳng kéo dài, hút thuốc, uống nhiều rượu bia hoặc rối loạn chuyển hóa. Tăng huyết áp thứ phát ít gặp hơn, có thể do bệnh thận, bệnh nội tiết, hẹp động mạch thận, ngưng thở khi ngủ hoặc một số loại thuốc.
Theo CDC, ít vận động, chế độ ăn không lành mạnh, thuốc lá, uống nhiều rượu và một số bệnh như đái tháo đường có thể làm tăng nguy cơ huyết áp cao. Vì vậy, bạn nên theo dõi sát hơn nếu thuộc một trong các nhóm sau:
- Người trên 40 tuổi hoặc có cha mẹ, anh chị em ruột bị tăng huyết áp.
- Người thừa cân, béo bụng, ít vận động hoặc thường xuyên ăn mặn.
- Người hút thuốc, uống rượu bia thường xuyên hoặc căng thẳng kéo dài.
- Người có đái tháo đường, rối loạn mỡ máu, bệnh thận, bệnh tim mạch hoặc tiền sử đột quỵ.
- Người ngủ ngáy to, buồn ngủ ban ngày hoặc nghi ngờ ngưng thở khi ngủ.
- Phụ nữ từng bị tăng huyết áp thai kỳ hoặc tiền sản giật.
Biến chứng tăng huyết áp
Khi huyết áp cao kéo dài, thành mạch phải chịu áp lực lớn hơn bình thường. Theo thời gian, mạch máu có thể xơ cứng, kém đàn hồi và dễ tổn thương. Đây là nền tảng của nhiều biến chứng tim mạch, thần kinh, thận và mắt.
Tim và mạch máu
Huyết áp cao khiến tim phải làm việc nặng hơn để bơm máu. Lâu dài, tim có thể dày lên, suy yếu và dẫn đến suy tim. Tăng huyết áp cũng làm tăng nguy cơ xơ vữa động mạch, bệnh mạch vành, đau thắt ngực và nhồi máu cơ tim.
Não
Tăng huyết áp là yếu tố nguy cơ quan trọng của đột quỵ. Mạch máu não có thể bị tắc do cục máu đông hoặc vỡ gây xuất huyết não. Đột quỵ có thể để lại liệt, nói khó, rối loạn nuốt, suy giảm trí nhớ, mất khả năng lao động hoặc tử vong.
Thận, mắt và mạch ngoại biên
Thận có nhiều mạch máu nhỏ để lọc máu. Huyết áp cao kéo dài có thể gây tiểu đạm, giảm chức năng thận và suy thận mạn. Ở mắt, tăng huyết áp có thể làm tổn thương mạch máu võng mạc, gây nhìn mờ hoặc giảm thị lực. Ở mạch ngoại biên, bệnh có thể góp phần gây đau chân khi đi lại, lạnh chi, vết thương lâu lành và các biến chứng mạch máu lớn nguy hiểm.
Cách đo huyết áp tại nhà và khi nào cần đi khám
Vì tăng huyết áp thường không có dấu hiệu rõ, cách đo huyết áp tại nhà đúng sẽ giúp bạn nhìn được xu hướng nhiều ngày. Kết quả tại nhà cũng giúp bác sĩ đánh giá hiệu quả thay đổi lối sống hoặc thuốc điều trị chính xác hơn.
Để kết quả đáng tin cậy, bạn nên:
- Nghỉ yên ít nhất 5 phút trước khi đo.
- Không uống cà phê, hút thuốc, uống rượu bia hoặc vận động mạnh ngay trước khi đo.
- Ngồi tựa lưng, hai chân đặt trên sàn, không bắt chéo chân.
- Đặt cánh tay ngang mức tim, không nói chuyện trong lúc đo.
- Dùng vòng bít đúng kích thước và quấn theo hướng dẫn của máy.
- Đo 2 lần, cách nhau 1-2 phút, sau đó ghi lại kết quả, thời điểm đo và ghi chú nếu có triệu chứng.
Bạn có thể xem thêm bài hướng dẫn đo huyết áp tại nhà chuẩn y khoa để tránh các lỗi thường gặp. Nếu đang tìm thiết bị đo tại nhà, bạn có thể tham khảo máy đo huyết áp bắp tay Fora Diamond Cuff BP P80.
Bạn nên đi khám nếu huyết áp nhiều lần từ 140/90 mmHg trở lên khi đo đúng cách, chỉ số dao động thất thường, đang dùng thuốc nhưng vẫn cao, hoặc có bệnh nền như đái tháo đường, bệnh thận, rối loạn mỡ máu, bệnh tim mạch. Phụ nữ mang thai có huyết áp cao, phù, đau đầu, hoa mắt hoặc đau vùng thượng vị cũng cần được đánh giá sớm.
Cần liên hệ cấp cứu nếu huyết áp khoảng 180/120 mmHg trở lên kèm đau ngực, khó thở, yếu liệt, nói khó, méo miệng, lú lẫn, đau đầu dữ dội, co giật, nhìn mờ hoặc ngất.
Cách phòng ngừa và kiểm soát tăng huyết áp lâu dài
Tăng huyết áp có thể kiểm soát tốt nếu phát hiện sớm, theo dõi đều và tuân thủ hướng dẫn điều trị. Nhiều người cần kết hợp thay đổi lối sống với thuốc do bác sĩ kê. Người bệnh không nên tự ngưng thuốc khi thấy chỉ số đã ổn, vì huyết áp có thể tăng trở lại.
Giảm muối và ăn uống lành mạnh
Ăn mặn làm huyết áp khó kiểm soát hơn. Bạn nên giảm nước mắm, muối, bột nêm, đồ kho mặn, dưa muối, mì gói, đồ hộp, thịt chế biến sẵn và các món nhiều nước chấm. Thay vào đó, hãy tăng rau xanh, trái cây phù hợp, đậu, ngũ cốc nguyên hạt, cá, các loại hạt không tẩm muối và thực phẩm ít chất béo bão hòa.
Duy trì cân nặng và vận động đều
Thừa cân, đặc biệt là béo bụng, làm tăng gánh nặng cho tim và mạch máu. Giảm cân an toàn từng bước có thể hỗ trợ cải thiện huyết áp, đường huyết và mỡ máu. Vận động vừa sức như đi bộ nhanh, đạp xe, bơi hoặc tập kháng lực nhẹ cũng giúp tim mạch khỏe hơn. Nếu đã có đau ngực, khó thở khi gắng sức, chóng mặt hoặc huyết áp chưa ổn định, hãy hỏi bác sĩ trước khi tăng cường tập luyện.
Bỏ thuốc lá, hạn chế rượu bia và ngủ đủ
Thuốc lá làm tổn thương mạch máu và tăng nguy cơ nhồi máu cơ tim, đột quỵ. Rượu bia có thể làm huyết áp khó kiểm soát hơn, nhất là khi uống nhiều trong một lần. Thiếu ngủ và căng thẳng kéo dài cũng khiến huyết áp dao động. Bạn nên duy trì giờ ngủ ổn định, hạn chế thiết bị điện tử trước khi ngủ và chọn hoạt động thư giãn phù hợp.
Theo dõi các nguy cơ đi kèm
Tăng huyết áp thường đi cùng đái tháo đường, rối loạn mỡ máu, thừa cân, tăng axit uric hoặc bệnh thận. Vì vậy, kiểm soát huyết áp không nên tách rời các chỉ số khác. Bạn có thể tham khảo thêm bài cẩm nang cao huyết áp từ A-Z để mở rộng kiến thức về nguyên nhân, dấu hiệu và hướng điều trị.
Câu hỏi thường gặp về tăng huyết áp
Tăng huyết áp có phải lúc nào cũng đau đầu không?
Không. Nhiều người tăng huyết áp không có triệu chứng. Đau đầu có thể xuất hiện khi huyết áp tăng cao, nhưng không nên chờ đau đầu mới đo huyết áp.
Đo một lần thấy cao có phải đã bị tăng huyết áp không?
Chưa chắc. Huyết áp có thể tăng tạm thời do căng thẳng, vận động, cà phê, mất ngủ hoặc đo sai cách. Bạn nên nghỉ ngơi, đo lại đúng quy trình, ghi nhận nhiều lần và hỏi bác sĩ nếu chỉ số thường xuyên cao.
Người trẻ có bị tăng huyết áp không?
Có. Người trẻ vẫn có thể bị tăng huyết áp, nhất là khi thừa cân, ít vận động, ăn mặn, căng thẳng, hút thuốc, uống rượu bia hoặc có rối loạn chuyển hóa. Người trẻ bị huyết áp cao nên đi khám để loại trừ nguyên nhân thứ phát.
Huyết áp ổn rồi có được tự ngưng thuốc không?
Không nên. Thuốc giúp huyết áp ổn định, nhưng không có nghĩa bệnh đã khỏi. Tự ngưng thuốc có thể khiến huyết áp tăng trở lại và làm tăng nguy cơ biến chứng. Mọi thay đổi thuốc cần có hướng dẫn của bác sĩ.
Nên đo huyết áp bao lâu một lần?
Người khỏe mạnh có thể kiểm tra định kỳ. Người đã được chẩn đoán tăng huyết áp, đang điều trị, có bệnh nền hoặc có nguy cơ tim mạch nên đo theo hướng dẫn của bác sĩ. Khi mới theo dõi hoặc mới đổi thuốc, bác sĩ có thể yêu cầu đo thường xuyên hơn.
Lưu ý
Tăng huyết áp nguy hiểm vì thường diễn tiến âm thầm, nhưng có thể phát hiện sớm và kiểm soát tốt nếu bạn đo đúng cách, theo dõi đều, điều chỉnh lối sống và tuân thủ điều trị. Đừng đợi đến khi có đau đầu, đau ngực hoặc biến chứng mới quan tâm đến huyết áp.
Với người cần theo dõi dài hạn, đặc biệt là người cao tuổi hoặc người có bệnh nền, gói theo dõi sức khỏe liên tục của YSalus hỗ trợ ghi nhận xu hướng sức khỏe, kết nối dữ liệu và giúp việc trao đổi với nhân viên y tế rõ ràng hơn.
________________________________
Để biết thêm thông tin chi tiết về sản phẩm và ứng dụng YSalus, xin vui lòng liên hệ qua:
Công ty TNHH YTECH
Hotline: 0886 155 390
Email: info@ytech.vn
Địa chỉ: 14 Đường Đ7 Khu Biệt Thự Saigon Pearl, 92 Nguyễn Hữu Cảnh, Phường Thạnh Mỹ Tây, Tp. HCM