BỆNH GOUT NÊN ĂN GÌ VÀ KIÊNG GÌ? CẨM NANG DINH DƯỠNG TOÀN DIỆN DỰA TRÊN KHOA HỌC

Bảng thực phẩm cho người bệnh gout: nên ăn, hạn chế và nên tránh

Bảng dưới đây giúp bạn chọn món nhanh hơn khi đi chợ, nấu ăn hoặc ăn ngoài. Nếu đang có bệnh thận, suy tim, tăng huyết áp, tiểu đường, đang dùng thuốc lợi tiểu hoặc đang mang thai, hãy hỏi bác sĩ trước khi thay đổi khẩu phần lớn.

Vì sao chế độ ăn ảnh hưởng đến bệnh gout và axit uric?

Gout là một dạng viêm khớp do tinh thể urat tích tụ quanh khớp, thường gây đau, sưng, nóng đỏ theo từng đợt. NIAMS mô tả gout là bệnh có các đợt bùng phát đau và sưng khớp, thường bắt đầu ở ngón chân cái hoặc chi dưới.

Axit uric được tạo ra khi cơ thể phân hủy purin. Purin có sẵn trong cơ thể và cũng có trong nhiều thực phẩm. Khi cơ thể tạo quá nhiều axit uric hoặc thận đào thải không đủ, nồng độ urat có thể tăng lên, lâu ngày tạo tinh thể tại khớp.

Tuy nhiên, không phải mọi thực phẩm chứa purin đều có tác động giống nhau. Thịt đỏ, nội tạng, rượu bia, hải sản giàu purin và đồ uống nhiều fructose thường đáng lo hơn rau củ. Mayo Clinic cũng lưu ý rau giàu purin như đậu Hà Lan, măng tây và rau bina không làm tăng nguy cơ gout giống như nhiều người vẫn nghĩ.

Vì vậy, cách ăn phù hợp cho gout nên dựa trên ba nguyên tắc: giảm thực phẩm dễ làm tăng axit uric, giữ cân nặng hợp lý và tránh thay đổi cực đoan như nhịn ăn, giảm cân quá nhanh hoặc cắt toàn bộ nhóm thực phẩm.

Bệnh gout nên ăn gì để hỗ trợ kiểm soát axit uric?

Người bệnh gout nên xây dựng bữa ăn đủ chất, ít purin từ động vật, ít đường ngọt và dễ duy trì lâu dài. Dưới đây là các nhóm thực phẩm nên ưu tiên.

1. Uống đủ nước nếu không bị bác sĩ giới hạn nước

Nước giúp cơ thể đào thải chất chuyển hóa qua thận. Người trưởng thành thường có thể đặt mục tiêu uống nước đều trong ngày, quan sát màu nước tiểu và tăng nước khi trời nóng hoặc vận động nhiều. Nếu bạn bị suy thận, suy tim, phù, tăng huyết áp khó kiểm soát hoặc đang được dặn hạn chế dịch, hãy dùng lượng nước theo chỉ định.

2. Sữa ít béo và sữa chua ít đường

Sữa ít béo là lựa chọn đạm phù hợp hơn so với thịt đỏ hoặc nội tạng. Bạn có thể dùng sữa tươi ít béo, sữa chua không đường hoặc ít đường, kết hợp yến mạch và trái cây nguyên quả cho bữa sáng. Nếu không dung nạp lactose, hãy chọn sản phẩm phù hợp hoặc hỏi chuyên gia dinh dưỡng.

3. Trứng, đậu phụ và khẩu phần thịt nạc vừa phải

Người bệnh gout không nhất thiết phải ăn chay hoàn toàn. Trứng, đậu phụ, sữa ít béo và một lượng nhỏ thịt nạc có thể giúp bữa ăn đủ đạm mà không quá tải purin. Với thịt, nên dùng khẩu phần nhỏ, ưu tiên luộc, hấp, áp chảo ít dầu và tránh ăn dồn nhiều đạm trong một bữa.

4. Rau củ đa dạng, không kiêng cực đoan rau giàu purin

Rau xanh giúp tăng chất xơ, hỗ trợ kiểm soát cân nặng và làm bữa ăn no lâu hơn. Bạn có thể dùng rau luộc, canh rau, salad, củ quả hấp hoặc rau xào ít dầu. Không nên vì sợ purin mà bỏ hẳn rau bina, măng tây, nấm hoặc các loại đậu; điều quan trọng là ăn đa dạng và theo dõi phản ứng cá nhân.

5. Trái cây nguyên quả thay cho nước ép và đồ ngọt

Trái cây nguyên quả có chất xơ nên phù hợp hơn nước ép. Bạn có thể chọn cam, bưởi, táo, ổi, dâu hoặc cherry với khẩu phần vừa phải. Mayo Clinic ghi nhận một số nghiên cứu cho thấy cherry có thể liên quan đến giảm nguy cơ cơn gout, nhưng không nên xem cherry là thuốc điều trị hoặc ăn quá nhiều thay bữa chính.

6. Ngũ cốc nguyên hạt và tinh bột vừa đủ

Cơm, khoai, yến mạch, bánh mì nguyên cám và gạo lứt có thể xuất hiện trong thực đơn nếu dùng đúng khẩu phần. Tinh bột không phải “kẻ thù” của gout; vấn đề thường nằm ở ăn quá nhiều, ăn kèm đồ ngọt, nước ngọt, món chiên và bữa ăn dư năng lượng.

Bệnh gout kiêng ăn gì hoặc cần hạn chế món nào?

Bệnh gout kiêng ăn gì phụ thuộc vào giai đoạn bệnh, chỉ số axit uric, thuốc đang dùng và bệnh nền đi kèm. Tuy nhiên, các nhóm dưới đây thường nên hạn chế rõ ràng, đặc biệt khi bạn đang đau cấp hoặc vừa có cơn gout tái phát.

1. Nội tạng động vật và nước hầm xương đặc

Gan, cật, lòng, tim, óc, nước hầm xương đặc và các loại nước dùng cô đặc thường giàu purin. Đây là nhóm nên tránh nếu bạn có gout hoặc axit uric cao. Các món như lẩu nhiều nước xương, cháo lòng, phở dùng nhiều nước béo và món nhậu từ nội tạng nên được loại khỏi thực đơn thường ngày.

2. Thịt đỏ và thịt chế biến sẵn

Bò, dê, cừu, thịt thú rừng, xúc xích, thịt xông khói, giăm bông và đồ hộp nên được hạn chế. Nếu vẫn ăn thịt, hãy chọn phần nạc, khẩu phần nhỏ và không ăn liên tục nhiều ngày. Bữa ăn nên có rau, tinh bột vừa đủ và tránh kèm rượu bia.

3. Hải sản giàu purin

Cá cơm, cá mòi, cá trích, sò, nghêu, tôm, cua, ghẹ và một số hải sản khác có thể làm tăng nguy cơ cơn gout ở người nhạy cảm. Bạn không nhất thiết phải kiêng mọi loại cá suốt đời, nhưng nên tránh hải sản trong cơn đau cấp và chỉ dùng lại khi bệnh ổn định theo hướng dẫn của bác sĩ.

4. Rượu bia và đồ uống có cồn

Bia là đồ uống cần đặc biệt thận trọng vì vừa chứa purin, vừa có thể ảnh hưởng đến đào thải axit uric. Rượu mạnh và uống nhiều trong một lần cũng làm tăng nguy cơ mất nước và bùng phát cơn đau. Nếu đang đau cấp, đang tăng axit uric cao hoặc đang dùng thuốc điều trị gout, tốt nhất nên tránh rượu bia.

5. Nước ngọt, trà sữa và đồ uống nhiều fructose

Nhiều người chỉ tập trung kiêng thịt nhưng lại uống nước ngọt, trà sữa, nước ép đóng chai hoặc đồ uống nhiều siro. Đây là sai lầm phổ biến. Fructose có thể thúc đẩy tạo axit uric, vì vậy nên thay bằng nước lọc, trà nhạt không đường hoặc nước khoáng nếu phù hợp.

6. Ăn kiêng cực đoan, nhịn ăn và giảm cân quá nhanh

Giảm cân có thể giúp kiểm soát gout nếu bạn thừa cân, nhưng giảm quá nhanh hoặc nhịn ăn kéo dài có thể làm rối loạn chuyển hóa và kích hoạt cơn đau ở một số người. Cách an toàn hơn là giảm khẩu phần từ từ, tăng vận động phù hợp và theo dõi chỉ số định kỳ.

Gợi ý khẩu phần và thực đơn cho người bệnh gout

Một thực đơn tốt cho gout nên dễ nấu, đủ no và không khiến người bệnh cảm giác bị “cấm ăn” quá mức. Nếu cần thực đơn chi tiết hơn theo từng ngày, bạn có thể tham khảo thêm bài thực đơn 7 ngày cho người bệnh gout.

Khẩu phần tham khảo cho một ngày

• Rau củ: 2 đến 3 bát rau mỗi ngày, ưu tiên luộc, hấp, nấu canh hoặc salad ít sốt.
• Đạm: ưu tiên trứng, sữa ít béo, đậu phụ; nếu ăn thịt nạc, dùng khẩu phần nhỏ và không ăn dồn.
• Tinh bột: cơm, khoai, yến mạch hoặc ngũ cốc nguyên hạt theo nhu cầu năng lượng.
• Trái cây: 1 đến 2 phần trái cây nguyên quả, hạn chế nước ép và trái cây sấy.
• Đồ uống: nước lọc là chính; tránh bia rượu và nước ngọt.

Thực đơn mẫu 1 ngày

Khi đang đau gout cấp nên ăn thế nào?

Khi khớp đang sưng nóng đỏ và đau nhiều, hãy ưu tiên bữa ăn đơn giản: cháo loãng vừa phải, cơm hoặc khoai, rau củ, trứng, sữa ít béo và nước lọc nếu không bị hạn chế nước. Tránh rượu bia, nội tạng, thịt đỏ, hải sản, nước ngọt và bữa ăn quá nhiều đạm. Nếu khớp sưng nóng đỏ kèm sốt, đau dữ dội, không đi lại được hoặc có vết thương gần khớp, cần đi khám sớm để loại trừ tình trạng nguy hiểm như viêm khớp nhiễm khuẩn.

Theo dõi axit uric tại nhà: khi nào cần kiểm tra?

Ăn uống chỉ là một phần trong kiểm soát gout. Với người có cơn gout lặp lại, hạt tophi, sỏi thận, bệnh thận mạn hoặc axit uric cao kéo dài, bác sĩ có thể chỉ định thuốc hạ urat và theo dõi mục tiêu điều trị. Khuyến nghị của American College of Rheumatology ủng hộ chiến lược điều trị theo mục tiêu, thường nhắm serum urate dưới 6 mg/dL ở người đang điều trị hạ urat.

Điểm quan trọng là không nhìn một chỉ số đơn lẻ rồi tự tăng, giảm thuốc. Bạn nên ghi lại thời điểm đo, bữa ăn gần nhất, thuốc đang dùng, triệu chứng đau khớp, mức vận động và lượng rượu bia nếu có. Nhật ký này giúp bác sĩ đánh giá xu hướng, không chỉ đánh giá một kết quả rời rạc.

Nếu cần theo dõi chỉ số tại nhà, FORA 6 Connect là thiết bị đo đa thông số hỗ trợ kiểm tra axit uric, đường huyết, ketone, cholesterol toàn phần, hematocrit và hemoglobin. Thiết bị có kết nối ứng dụng YSalus để lưu dữ liệu và thuận tiện chia sẻ khi cần. Kết quả đo tại nhà có giá trị theo dõi xu hướng, nhưng không thay thế xét nghiệm, chẩn đoán hoặc chỉ định điều trị của bác sĩ.

Bạn cũng có thể đọc thêm bài bệnh gout là gì và cách phân biệt gout với viêm khớp nếu chưa chắc triệu chứng của mình có đúng là gout hay không, hoặc xem bài 10 dấu hiệu bệnh gout điển hình để nhận biết các biểu hiện cần đi khám sớm.