BỆNH GOUT (GÚT) LÀ GÌ? HƯỚNG DẪN CHI TIẾT CÁCH PHÂN BIỆT GOUT VÀ VIÊM KHỚP ĐỂ TRÁNH SAI LẦM NGUY HIỂM

Bệnh gout là gì? Gout, còn gọi là gút hoặc thống phong, là một dạng viêm khớp do tinh thể urat lắng đọng trong khớp, thường liên quan đến tình trạng tăng axit uric máu kéo dài. Bệnh hay gây cơn đau khớp đột ngột, dữ dội, sưng nóng đỏ và thường gặp ở ngón chân cái, bàn chân, mắt cá hoặc đầu gối.

Sau một bữa tiệc nhiều hải sản, thịt đỏ hoặc rượu bia, bạn bỗng tỉnh giấc giữa đêm vì ngón chân cái đau dữ dội, sưng đỏ và chỉ cần chạm nhẹ cũng buốt? Đó có thể không phải là đau khớp thông thường. Để tránh nhầm lẫn với viêm khớp dạng thấp, thoái hóa khớp, giả gout hoặc viêm khớp nhiễm trùng, người bệnh cần nhìn vào bối cảnh khởi phát, vị trí đau, mức độ sưng nóng đỏ và kết quả thăm khám y khoa.

Bệnh gout là gì và vì sao xảy ra?

Bệnh gout là một dạng viêm khớp do tinh thể urat tích tụ trong hoặc quanh khớp. Khi cơ thể có nhiều axit uric trong máu trong thời gian dài, axit uric có thể kết tinh thành các tinh thể nhỏ, sắc, gây phản ứng viêm mạnh. Kết quả là khớp sưng nóng đỏ, đau dữ dội và có thể tái phát nhiều lần.

Theo NIAMS, axit uric được tạo ra khi cơ thể phân hủy purin, là chất có sẵn trong cơ thể và trong nhiều thực phẩm, đặc biệt là nội tạng động vật, thịt đỏ, hải sản có vỏ, rượu bia và đồ uống nhiều đường fructose. Bình thường, axit uric được lọc và đào thải qua nước tiểu. Khi cơ thể tạo quá nhiều axit uric hoặc thận đào thải kém, nồng độ axit uric có thể tăng.

Điều quan trọng là tăng axit uric máu không đồng nghĩa chắc chắn mắc gout. Một số người có axit uric cao nhưng không đau khớp. Ngược lại, trong cơn gout cấp, chỉ số axit uric đôi khi có thể không cao rõ rệt tại thời điểm xét nghiệm. Vì vậy, bác sĩ thường cần kết hợp triệu chứng, khám khớp, xét nghiệm và đôi khi chọc hút dịch khớp hoặc hình ảnh học để chẩn đoán.

Vì sao gout thường đau ở ngón chân cái?

Cơn gout cấp thường xuất hiện ở các khớp ngoại vi, đặc biệt là khớp gốc ngón chân cái. Có vài lý do khiến vị trí này dễ bị tấn công:

1. Nhiệt độ thấp hơn: Axit uric dễ kết tinh hơn ở các vùng ngoại vi có nhiệt độ thấp như bàn chân.
2. Khớp chịu lực nhiều: Ngón chân cái và bàn chân chịu áp lực lớn khi đi lại, dễ bị vi chấn thương lặp lại.
3. Tuần hoàn ngoại vi chậm hơn: Khi lưu thông máu tại vùng xa tim chậm hơn, tinh thể urat có điều kiện lắng đọng.

Tuy vậy, gout không chỉ xảy ra ở ngón chân cái. Bệnh cũng có thể ảnh hưởng mắt cá chân, mu bàn chân, đầu gối, cổ tay, ngón tay hoặc khuỷu tay. Ở người bị gout lâu năm, nhiều khớp có thể bị ảnh hưởng cùng lúc.

Ai dễ mắc bệnh gout?

Gout thường gặp ở nam giới trưởng thành, người thừa cân, người thường xuyên dùng rượu bia hoặc có bệnh chuyển hóa đi kèm. Những yếu tố dưới đây có thể làm tăng nguy cơ:

• Ăn nhiều thực phẩm giàu purin như nội tạng, thịt đỏ, hải sản có vỏ.
• Uống nhiều rượu bia, đặc biệt là bia.
• Dùng nhiều đồ uống có đường, nước ngọt hoặc thực phẩm nhiều siro fructose.
• Thừa cân, béo phì hoặc ít vận động.
• Bệnh thận mạn, tăng huyết áp, rối loạn mỡ máu, đái tháo đường hoặc hội chứng chuyển hóa.
• Dùng một số thuốc có thể ảnh hưởng đào thải axit uric, ví dụ thuốc lợi tiểu, theo chỉ định điều trị bệnh khác.
• Tiền sử gia đình có người bị gout.
• Từng bị sỏi thận hoặc có hạt tophi.

CDC cũng ghi nhận các yếu tố như rượu bia, đồ uống ngọt, thịt đỏ, hải sản có vỏ, thừa cân và một số thuốc có thể làm tăng nguy cơ gout. Một sai lầm thường gặp là nghĩ gout chỉ là “bệnh của người lớn tuổi”. Trên thực tế, lối sống nhiều rượu bia, ăn uống dư đạm, thừa cân và ít vận động khiến nhiều người trẻ cũng có nguy cơ tăng axit uric và bùng phát gout sớm hơn.

Triệu chứng bệnh gout điển hình

Triệu chứng bệnh gout thường rất đặc trưng, nhất là trong cơn gout cấp. Nếu cần xem thêm biểu hiện trực quan theo từng vị trí khớp, bạn có thể tham khảo bài 10 dấu hiệu bệnh gout điển hình. Người bệnh có thể nhận thấy:

1. Đau khớp dữ dội, khởi phát đột ngột

Cơn đau thường xuất hiện nhanh, hay vào nửa đêm hoặc gần sáng. Mức độ đau có thể tăng rất mạnh trong 12-24 giờ đầu. Nhiều người mô tả cảm giác đau bỏng rát, như kim châm hoặc như khớp “bị lửa đốt”.

2. Khớp sưng, nóng, đỏ và căng bóng

Vùng khớp bị gout thường sưng rõ, da đỏ hoặc tím đỏ, nóng hơn vùng xung quanh. Khi viêm nhiều, da vùng khớp có thể căng bóng, khó mang giày dép hoặc khó gập duỗi.

3. Cực kỳ nhạy cảm khi chạm vào

Một đặc điểm dễ gợi ý gout là khớp đau đến mức chỉ cần tấm chăn mỏng, tất, giày hoặc va chạm nhẹ cũng gây đau nhói.

4. Cơn đau giảm dần nhưng dễ tái phát

Nếu không điều trị đúng, cơn gout cấp có thể tự giảm sau vài ngày đến 1-2 tuần. Tuy nhiên, tinh thể urat vẫn có thể tồn tại và cơn đau dễ tái phát, thường dày hơn theo thời gian.

5. Có thể xuất hiện hạt tophi khi gout kéo dài

Tophi là các cục lắng đọng tinh thể urat dưới da, thường gặp quanh tai, khuỷu tay, ngón tay, ngón chân hoặc quanh khớp. Hạt tophi là dấu hiệu gout mạn tính, có thể làm biến dạng khớp, hạn chế vận động và tăng nguy cơ tổn thương khớp vĩnh viễn.

Phân biệt gout và viêm khớp: đừng nhìn mỗi chữ “đau khớp”

Nhiều người gom mọi cơn đau khớp vào cùng một nhóm, rồi tự mua thuốc giảm đau hoặc dùng mẹo dân gian. Đây là lý do gout dễ bị bỏ sót hoặc điều trị sai. Bảng dưới đây giúp bạn phân biệt gout và viêm khớp thường gặp ở mức định hướng ban đầu.

Bảng này không dùng để tự chẩn đoán. Đặc biệt, viêm khớp nhiễm trùng có thể phá hủy khớp nhanh và nguy hiểm toàn thân, nên cần được loại trừ khi đau khớp cấp kèm sốt, khớp đỏ nóng rõ hoặc người bệnh không thể vận động.

Chẩn đoán bệnh gout và khi nào cần đi khám

Bác sĩ có thể chẩn đoán gout dựa trên triệu chứng, vị trí đau, tiền sử bệnh, thuốc đang dùng và kết quả xét nghiệm; Các phương pháp thường dùng gồm xét nghiệm máu, xét nghiệm dịch khớp và hình ảnh học. Các phương pháp thường được cân nhắc gồm:

Xét nghiệm axit uric máu

Xét nghiệm axit uric máu giúp biết nồng độ axit uric hiện tại. Tuy nhiên, chỉ số này cần được diễn giải đúng bối cảnh. Axit uric cao làm tăng nguy cơ gout, nhưng không đủ để kết luận chắc chắn. Nếu đang trong cơn đau cấp mà axit uric không cao, bác sĩ vẫn có thể hẹn xét nghiệm lại sau khi cơn viêm ổn định.

Chọc hút dịch khớp

Theo NIAMS, xét nghiệm dịch khớp có thể giúp tìm tinh thể urat và hỗ trợ phân biệt gout với nhiễm trùng khớp hoặc các bệnh khớp khác. Bác sĩ lấy một lượng dịch nhỏ trong khớp bị viêm để soi tìm tinh thể urat và đồng thời đánh giá nguy cơ nhiễm trùng khớp.

Siêu âm, X-quang hoặc CT năng lượng kép

Hình ảnh học có thể giúp phát hiện lắng đọng tinh thể, tổn thương khớp, hạt tophi hoặc loại trừ nguyên nhân khác. Không phải ai cũng cần làm tất cả các xét nghiệm này. Bác sĩ sẽ lựa chọn theo tình trạng cụ thể.

Đánh giá bệnh đi kèm

Với người bị gout hoặc tăng axit uric kéo dài, bác sĩ có thể kiểm tra chức năng thận, đường huyết, mỡ máu, huyết áp và nguy cơ tim mạch. Điều này quan trọng vì gout thường đi cùng hội chứng chuyển hóa, bệnh thận hoặc rối loạn tim mạch.

Khi nào cần đi khám ngay?

Bạn nên đi khám sớm nếu có một trong các tình huống sau:

• Lần đầu bị đau khớp dữ dội, sưng nóng đỏ.
• Đau khớp kèm sốt, ớn lạnh, mệt lả hoặc đỏ lan nhanh.
• Không thể đi lại, không thể chạm vào khớp đau hoặc đau tăng rất nhanh.
• Đau khớp sau chấn thương.
• Có bệnh thận, đái tháo đường, suy giảm miễn dịch hoặc đang dùng thuốc ức chế miễn dịch.
• Cơn gout tái phát nhiều lần trong năm.
• Có hạt tophi, biến dạng khớp hoặc tiền sử sỏi thận.
• Đang tự dùng thuốc giảm đau nhiều ngày nhưng không cải thiện.

Đi khám sớm giúp xác định đúng nguyên nhân, giảm đau an toàn và tránh dùng thuốc không phù hợp, nhất là ở người có bệnh thận, dạ dày, tim mạch hoặc đang dùng nhiều thuốc.

Bệnh gout có nguy hiểm không và điều trị thế nào?

Gout không chỉ là một cơn đau khớp sau ăn uống. Nếu tái phát nhiều lần mà không kiểm soát axit uric, bệnh có thể dẫn đến nhiều biến chứng bệnh gout nguy hiểm:

• Gout mạn tính: Cơn đau xuất hiện thường xuyên hơn, nhiều khớp hơn.
• Hạt tophi: Tinh thể urat tích tụ thành cục dưới da, gây biến dạng và hạn chế vận động.
• Tổn thương khớp vĩnh viễn: Viêm lặp lại có thể phá hủy sụn và xương quanh khớp.
• Sỏi thận và ảnh hưởng chức năng thận: Axit uric cao có thể liên quan đến sỏi thận hoặc làm bệnh thận nặng hơn ở một số người.
• Gánh nặng chuyển hóa: Người bị gout thường cần được đánh giá thêm huyết áp, đường huyết, mỡ máu và cân nặng.

Tin tốt là gout có thể kiểm soát tốt nếu được chẩn đoán đúng, điều trị đúng và theo dõi chỉ số đều đặn.

Điều trị gout: chia rõ cơn cấp và kiểm soát dài hạn

Điều trị gout thường gồm hai mục tiêu khác nhau: xử trí cơn đau cấp và giảm nguy cơ tái phát bằng cách kiểm soát axit uric lâu dài.

1. Xử trí cơn gout cấp

Trong cơn gout cấp, mục tiêu là giảm viêm và giảm đau càng sớm càng an toàn. Bác sĩ có thể chỉ định thuốc kháng viêm không steroid, colchicine hoặc corticosteroid tùy tình trạng từng người. Không nên tự dùng hoặc dùng lại đơn thuốc cũ, vì các thuốc này có thể không phù hợp nếu bạn có bệnh dạ dày, thận, tim mạch, tăng huyết áp, đang dùng thuốc chống đông hoặc có tương tác thuốc.

Trong lúc chờ khám, người bệnh có thể:

• Nghỉ ngơi, hạn chế tì đè lên khớp đau.
• Kê cao chân nếu đau ở bàn chân, mắt cá hoặc đầu gối.
• Chườm lạnh ngắn đợt nếu giúp dễ chịu hơn, tránh chườm trực tiếp đá lên da.
• Uống đủ nước, tránh rượu bia.
• Không xoa bóp mạnh vùng khớp đang sưng nóng đỏ.

2. Kiểm soát axit uric dài hạn

Với người bị gout tái phát, có hạt tophi, sỏi thận, bệnh thận hoặc axit uric rất cao, bác sĩ có thể cân nhắc thuốc điều trị gout theo phác đồ như allopurinol, febuxostat hoặc nhóm thuốc khác tùy chỉ định. Các thuốc này không nên tự mua uống, vì cần đánh giá chức năng thận, nguy cơ dị ứng, tương tác thuốc và kế hoạch theo dõi.

NICE Guideline NG219 khuyến nghị cách tiếp cận kiểm soát gout theo mục tiêu urate. Nhiều khuyến nghị điều trị gout dùng chiến lược “treat-to-target”, tức điều chỉnh điều trị để đạt mục tiêu axit uric máu. Mục tiêu thường được nhắc đến là dưới 6 mg/dL, và có thể thấp hơn ở người có hạt tophi hoặc gout mạn tính theo đánh giá của bác sĩ.

Phòng ngừa gout tái phát và theo dõi axit uric tại nhà

Không phải ai bị gout cũng cần kiêng khem cực đoan. Mục tiêu thực tế là giảm các yếu tố làm tăng axit uric và xây dựng lối sống bền vững. Để đi sâu hơn vào thực đơn hằng ngày, xem thêm hướng dẫn bệnh gout nên ăn gì và kiêng gì.

Nên hạn chế

• Rượu bia, đặc biệt là bia và các cuộc uống kéo dài.
• Nội tạng động vật như gan, lòng, thận.
• Thịt đỏ dùng quá thường xuyên hoặc khẩu phần quá lớn.
• Hải sản có vỏ, cá khô, một số loại hải sản giàu purin.
• Nước ngọt, đồ uống nhiều đường, thực phẩm nhiều siro fructose.
• Ăn uống thất thường, nhịn đói kéo dài hoặc giảm cân cấp tốc.

Nên ưu tiên

• Uống đủ nước, nhất là khi thời tiết nóng hoặc vận động nhiều.
• Rau xanh, trái cây nguyên quả với khẩu phần hợp lý.
• Ngũ cốc nguyên hạt, đạm nạc vừa phải, sữa ít béo nếu phù hợp.
• Kiểm soát cân nặng từ từ, tránh giảm cân quá nhanh.
• Vận động đều, chọn bài tập phù hợp khớp và thể trạng.
• Ngủ đủ và hạn chế stress, vì cơ thể mất cân bằng cũng có thể làm cơn đau dễ bùng phát.

Chế độ ăn giúp giảm nguy cơ bùng phát, nhưng thường không đủ thay thế thuốc hạ axit uric ở người đã có gout tái phát nhiều lần hoặc có biến chứng. Vì vậy, người bệnh nên phối hợp điều chỉnh lối sống với kế hoạch điều trị của bác sĩ.

Theo dõi axit uric tại nhà: hữu ích khi dùng đúng cách

Với người có nguy cơ gout, đã từng tăng axit uric hoặc đang điều trị gout, theo dõi chỉ số tại nhà có thể giúp nhìn thấy xu hướng thay đổi theo thời gian. Nếu bạn chưa rõ ngưỡng nào cần chú ý, hãy đọc thêm bài chỉ số axit uric bao nhiêu là cao. Tuy nhiên, cần hiểu đúng vai trò của thiết bị.

Khi nào nên theo dõi axit uric tại nhà?

Theo dõi tại nhà có thể hữu ích nếu bạn:

• Đã được bác sĩ chẩn đoán gout và cần theo dõi xu hướng axit uric.
• Đang điều chỉnh chế độ ăn, cân nặng hoặc lối sống.
• Có nguy cơ chuyển hóa như thừa cân, tăng huyết áp, rối loạn mỡ máu, đái tháo đường.
• Cần ghi lại dữ liệu để trao đổi với bác sĩ trong các lần tái khám.

Đọc kết quả thế nào cho đúng?

Một lần đo đơn lẻ không đủ để kết luận bệnh ổn hay nặng. Bạn nên ghi lại ngày giờ đo, tình trạng ăn uống, thuốc đang dùng, triệu chứng khớp và kết quả đo. Quan trọng hơn là xu hướng nhiều lần đo trong cùng điều kiện tương đối ổn định.

Nếu kết quả tăng cao bất thường, đau khớp tái phát hoặc có triệu chứng nghi ngờ gout, hãy trao đổi với bác sĩ. Không nên tự tăng, giảm hoặc ngưng thuốc hạ axit uric chỉ dựa trên một kết quả đo tại nhà.

Giới hạn cần nhớ

Máy đo axit uric tại nhà không thay thế xét nghiệm máu tại phòng xét nghiệm, chọc hút dịch khớp hoặc chẩn đoán của bác sĩ. Thiết bị hỗ trợ theo dõi xu hướng, không thể phân biệt chắc chắn gout với giả gout, viêm khớp nhiễm trùng, viêm khớp dạng thấp hoặc các bệnh khớp khác.

Fora 6 Connect và hệ sinh thái YSalus

Nếu bạn cần một thiết bị theo dõi nhiều chỉ số chuyển hóa tại nhà, Fora 6 Connect là lựa chọn phù hợp để cân nhắc trong nhóm người cần quản lý sức khỏe chủ động. Fora 6 Connect hỗ trợ đo 6 chỉ số: đường huyết, hematocrit, hemoglobin, ketone, cholesterol toàn phần và axit uric. Thiết bị cũng có kết nối Bluetooth để đồng bộ dữ liệu với ứng dụng YSalus, giúp người dùng lưu lại lịch sử đo và dễ chia sẻ thông tin với bác sĩ khi cần.

Fora 6 Connect đặc biệt phù hợp với:

• Người đang theo dõi axit uric hoặc nguy cơ gout.
• Người có rối loạn chuyển hóa cần quan tâm thêm đường huyết, mỡ máu hoặc ketone.
• Gia đình có người bệnh mạn tính cần ghi nhận chỉ số định kỳ tại nhà.
• Người muốn lưu trữ dữ liệu sức khỏe theo thời gian thay vì ghi chép rời rạc.

Hiểu đúng bệnh gout là gì giúp bạn không xem nhẹ những cơn đau khớp dữ dội về đêm, đặc biệt ở ngón chân cái, bàn chân, mắt cá hoặc đầu gối. Gout khác với đau khớp thông thường ở cách khởi phát đột ngột, mức độ đau dữ dội, sưng nóng đỏ rõ và khả năng tái phát theo từng cơn.

Nếu bạn thường xuyên uống rượu bia, ăn nhiều đạm, thừa cân hoặc từng có chỉ số axit uric cao, hãy chủ động kiểm tra và trao đổi với bác sĩ khi có dấu hiệu bất thường. Theo dõi axit uric tại nhà bằng thiết bị phù hợp như Fora 6 Connect có thể giúp bạn quản lý xu hướng chỉ số tốt hơn, nhưng quyết định chẩn đoán và điều trị vẫn cần dựa trên đánh giá y khoa.

Câu hỏi thường gặp

Bệnh gout có chữa khỏi hẳn không?

Gout là bệnh có thể kiểm soát tốt. Nếu giữ axit uric trong mục tiêu điều trị và giảm yếu tố nguy cơ, nhiều người có thể giảm rõ số lần bùng phát. Tuy nhiên, gout dễ tái phát nếu ngưng điều trị, tăng cân, uống nhiều rượu bia hoặc ăn uống mất kiểm soát.

Axit uric cao có phải bị gout không?

Không nhất thiết. Axit uric cao làm tăng nguy cơ gout, nhưng chẩn đoán gout cần dựa trên triệu chứng, khám khớp và xét nghiệm phù hợp. Một số người axit uric cao nhưng không có triệu chứng. Ngược lại, axit uric trong cơn cấp đôi khi không phản ánh đầy đủ tình trạng bệnh.

Đau ngón chân cái có chắc là gout không?

Không. Đau ngón chân cái là dấu hiệu rất gợi ý gout, nhất là khi đau đột ngột về đêm, sưng nóng đỏ và cực kỳ nhạy chạm. Tuy nhiên, chấn thương, nhiễm trùng, thoái hóa, viêm gân hoặc bệnh khớp khác cũng có thể gây đau. Nếu là cơn đau đầu tiên, nên đi khám để xác định nguyên nhân.

Người bị gout có phải kiêng hoàn toàn thịt và hải sản không?

Không phải lúc nào cũng cần kiêng tuyệt đối. Người bệnh nên hạn chế thực phẩm giàu purin, giảm rượu bia và kiểm soát khẩu phần. Chế độ ăn cần cân bằng để vẫn đủ dinh dưỡng. Nếu gout tái phát nhiều lần, nên trao đổi với bác sĩ hoặc chuyên gia dinh dưỡng để có kế hoạch phù hợp.

Cơn gout cấp có nên xoa bóp, đắp lá hoặc chườm nóng không?

Không nên xoa bóp mạnh hoặc chườm nóng khi khớp đang sưng nóng đỏ vì có thể làm đau hơn. Các cách đắp lá, đắp thuốc không rõ nguồn gốc có thể gây kích ứng da hoặc làm chậm trễ điều trị. Nếu đau nhiều, hãy đi khám để được dùng thuốc phù hợp và an toàn.

Bao lâu nên kiểm tra axit uric một lần?

Tần suất kiểm tra phụ thuộc vào tình trạng bệnh, thuốc đang dùng và mục tiêu điều trị. Người đang điều chỉnh thuốc hạ axit uric có thể cần kiểm tra thường hơn theo hẹn bác sĩ. Người theo dõi nguy cơ tại nhà nên ghi nhận xu hướng định kỳ, nhưng vẫn cần xét nghiệm tại cơ sở y tế khi bác sĩ yêu cầu.

________________________________

Để biết thêm thông tin chi tiết về sản phẩm và ứng dụng YSalus, xin vui lòng liên hệ qua:

Công ty TNHH YTECH

Hotline: 0886 155 390

Email: info@ytech.vn

Địa chỉ: 14 Đường Đ7 Khu Biệt Thự Saigon Pearl, 92 Nguyễn Hữu Cảnh, Phường Thạnh Mỹ Tây, Tp. HCM