0
Loét bàn chân tiểu đường xảy ra khi đường huyết cao kéo dài làm tổn thương thần kinh, giảm lưu thông máu và khiến vết thương ở chân chậm lành. Vì vậy, một vết xước nhỏ, vết phồng rộp do giày chật hoặc vùng chai chân cũng có thể tiến triển thành vết loét, nhiễm trùng nếu không được phát hiện sớm.
Loét bàn chân tiểu đường là gì?
Loét bàn chân tiểu đường là vết thương hở hoặc vùng da bị tổn thương ở bàn chân của người mắc tiểu đường. Loét bàn chân tiểu đường có thể xuất hiện ở lòng bàn chân, gót chân, đầu ngón chân, kẽ ngón chân hoặc vùng bị tì đè bởi giày dép.
Điểm nguy hiểm là người bệnh có thể không thấy đau rõ ràng. Khi dây thần kinh ở bàn chân bị tổn thương, cảm giác đau, nóng, lạnh hoặc áp lực có thể giảm. Người bệnh có thể không nhận ra giày đang cọ vào da, có dị vật trong giày, móng chân cắt quá sát hoặc nước ngâm chân quá nóng.
Theo CDC, tổn thương thần kinh do tiểu đường làm tăng nguy cơ loét bàn chân, và người bệnh nên kiểm tra bàn chân mỗi ngày để phát hiện vấn đề sớm.
Vì sao người bị đái tháo đường dễ bị loét bàn chân?
Loét bàn chân đái tháo đường thường không đến từ một nguyên nhân đơn lẻ. Nguy cơ tăng lên khi đường huyết cao kéo dài kết hợp với tổn thương thần kinh, lưu thông máu kém, da khô nứt, biến dạng bàn chân, giày dép không phù hợp và khả năng chống nhiễm trùng suy giảm.
1. Tổn thương thần kinh làm người bệnh khó nhận biết vết thương
Đường huyết cao trong thời gian dài có thể làm tổn thương dây thần kinh ngoại biên, nhất là ở bàn chân và cẳng chân. Người bệnh có thể thấy tê bì, châm chích, nóng rát, đau như kim châm hoặc mất cảm giác.
Khi cảm giác bảo vệ giảm, người bệnh có thể tiếp tục đi lại dù da đang bị cọ xát, phồng rộp hoặc trầy xước. Vết thương bị phát hiện càng muộn, nguy cơ tiến triển thành loét bàn chân tiểu đường càng cao.
2. Giảm lưu thông máu khiến vết thương lâu lành
Tiểu đường làm tăng nguy cơ tổn thương mạch máu và bệnh động mạch ngoại biên. Khi máu đến bàn chân kém hơn, mô ở chân nhận ít oxy và dưỡng chất hơn. Điều này khiến da dễ tổn thương, vết thương chậm liền và khó chống nhiễm trùng.
Dấu hiệu gợi ý lưu thông máu kém gồm bàn chân lạnh, da nhợt hoặc tím, lông ở mu bàn chân thưa dần, đau bắp chân khi đi bộ hoặc vết thương nhỏ nhưng rất lâu lành.
3. Đường huyết cao làm tăng nguy cơ nhiễm trùng
Khi đường huyết thường xuyên cao, khả năng bảo vệ của cơ thể trước vi khuẩn có thể suy yếu. Môi trường đường huyết cao cũng khiến vết thương dễ bị nhiễm trùng hơn.
Vì vậy, một vết xước nhỏ có thể kéo dài, lan rộng, có mủ hoặc ăn sâu xuống mô dưới da nếu không được chăm sóc và theo dõi đúng cách.
4. Chai chân, biến dạng bàn chân và giày dép chật tạo áp lực
Tổn thương thần kinh vận động có thể làm thay đổi cấu trúc bàn chân, khiến một số điểm chịu áp lực nhiều hơn khi đứng hoặc đi lại. Chai chân cũng thường xuất hiện ở vùng bị tì đè lâu ngày.
Ở người tiểu đường, chai chân không nên xem là vấn đề thẩm mỹ đơn thuần. Vùng chai dày có thể che giấu tổn thương bên dưới. Nếu tiếp tục bị ma sát, vùng này có thể nứt, chảy máu, nhiễm trùng và trở thành loét bàn chân tiểu đường.
Dấu hiệu loét bàn chân tiểu đường và khi cần đi khám
Bạn nên kiểm tra bàn chân mỗi ngày, kể cả khi không thấy đau. Các dấu hiệu loét bàn chân tiểu đường cần chú ý gồm:
- Vết trầy, vết nứt, vết phồng rộp hoặc vết thương hở.
- Vết thương lâu lành hơn bình thường.
- Da đỏ, sưng, nóng hoặc đau quanh vết thương.
- Chảy dịch, chảy mủ hoặc có mùi hôi.
- Vùng da chuyển màu tím, đen hoặc nhợt bất thường.
- Chai chân dày, nứt gót, móng quặp hoặc móng đổi màu.
- Tê bì, châm chích, bỏng rát hoặc mất cảm giác ở bàn chân.
- Bàn chân lạnh, đau bắp chân khi đi bộ hoặc mạch chân yếu.
Nếu bạn không nhìn rõ lòng bàn chân, hãy dùng gương hoặc nhờ người thân kiểm tra giúp. Đây là việc nhỏ nhưng có thể giúp phát hiện vết thương trước khi biến chứng nặng hơn.
Khi nào người bị tiểu đường cần đi khám ngay?
Người bị tiểu đường nên đi khám sớm khi có bất kỳ vết thương nào ở bàn chân không cải thiện, vì loét bàn chân tiểu đường có thể nặng lên nhanh nếu có nhiễm trùng hoặc giảm lưu thông máu.
Cần đi khám ngay nếu có một trong các dấu hiệu sau:
- Vết thương sâu, rộng hoặc không lành sau vài ngày chăm sóc cơ bản.
- Sưng đỏ lan rộng, nóng, đau tăng hoặc có đường đỏ chạy lên chân.
- Chảy mủ, chảy dịch, có mùi hoặc mô đổi màu.
- Da quanh vết thương chuyển tím, đen hoặc nhợt lạnh.
- Sốt, rét run, mệt lả hoặc đường huyết tăng khó kiểm soát.
- Mất cảm giác rõ, đau nhiều khi đi bộ hoặc nghi có dị vật trong chân.
CDC khuyến nghị người bệnh nên được kiểm tra bàn chân cơ bản trong các lần khám và có khám bàn chân toàn diện hằng năm; người khó kiểm soát đường huyết hoặc huyết áp có thể cần kiểm tra thường xuyên hơn, ví dụ mỗi 3 đến 6 tháng theo hướng dẫn của nhân viên y tế.
Người bệnh nên làm gì khi thấy vết thương ở bàn chân?
Nếu phát hiện vết xước, phồng rộp hoặc vết thương nhỏ, bạn nên xử trí thận trọng để giảm nguy cơ loét bàn chân tiểu đường và theo dõi sát. Mục tiêu là giữ vùng tổn thương sạch, tránh tì đè và đi khám kịp thời nếu có dấu hiệu xấu.
Việc nên làm
- Rửa tay trước khi chạm vào vết thương.
- Làm sạch nhẹ nhàng bằng nước sạch hoặc dung dịch được nhân viên y tế khuyến nghị.
- Che phủ bằng gạc sạch nếu cần, tránh để bụi bẩn bám vào.
- Hạn chế đi lại hoặc tì đè lên vùng bị thương.
- Theo dõi kích thước, màu sắc, dịch tiết và mức độ đau mỗi ngày.
- Liên hệ bác sĩ nếu vết thương không cải thiện hoặc có dấu hiệu nhiễm trùng.
Việc không nên tự làm
- Không tự cắt chai chân, cắt da dày hoặc chọc vỡ bóng nước.
- Không tự bôi thuốc truyền miệng, thuốc không rõ thành phần hoặc hóa chất mạnh.
- Không ngâm chân nước nóng, vì người mất cảm giác có thể bị bỏng mà không biết.
- Không tự dùng kháng sinh nếu chưa được bác sĩ chỉ định.
- Không tiếp tục mang đôi giày đang gây cọ xát hoặc đau.
Hướng dẫn IWGDF/IDSA về nhiễm trùng bàn chân tiểu đường khuyến cáo không dùng kháng sinh toàn thân hoặc tại chỗ cho vết loét chưa có nhiễm trùng chỉ với mục tiêu ngừa nhiễm trùng hoặc làm lành nhanh hơn. Vì vậy, việc có cần kháng sinh hay không nên do bác sĩ đánh giá dựa trên dấu hiệu nhiễm trùng thực tế.
Cách phòng ngừa loét bàn chân tiểu đường tại nhà
Phòng ngừa loét bàn chân tiểu đường cần kết hợp chăm sóc bàn chân hằng ngày, kiểm soát đường huyết và khám định kỳ. Với người từng bị loét bàn chân tiểu đường, việc theo dõi càng cần đều đặn hơn. Bạn có thể bắt đầu từ các thói quen sau.
Kiểm tra bàn chân mỗi ngày
Hãy kiểm tra lòng bàn chân, mu bàn chân, gót chân, kẽ ngón và móng chân. Tìm vết xước, vết nứt, phồng rộp, đỏ da, chai chân, móng quặp hoặc vùng da đổi màu. CDC cũng có hướng dẫn ngắn về các mẹo giữ bàn chân khỏe mạnh, bao gồm kiểm tra chân mỗi ngày, rửa chân bằng nước ấm và không đi chân trần.
Giữ chân sạch và khô
Rửa chân hằng ngày bằng nước ấm, không dùng nước nóng. Sau khi rửa, lau khô kỹ, nhất là kẽ ngón chân. Có thể dưỡng ẩm vùng da khô ở mu bàn chân hoặc gót chân, nhưng tránh bôi kem vào kẽ ngón nếu khu vực này dễ ẩm.
Chọn giày dép vừa chân
Giày nên vừa, mềm, không ép ngón và không tạo điểm tì đè. Trước khi mang giày, hãy kiểm tra bên trong xem có sỏi nhỏ, vật cứng, đường may nổi hoặc phần lót bị gấp không. Người bị mất cảm giác ở chân không nên đi chân trần, kể cả trong nhà.
Cắt móng đúng cách
Cắt móng ngang, không cắt quá sát khóe móng. Nếu móng dày, móng quặp, nhìn kém hoặc khó cúi xuống chăm sóc chân, bạn nên nhờ nhân viên y tế hướng dẫn thay vì tự xử lý sâu.
Kiểm soát đường huyết và các yếu tố nguy cơ
Kiểm soát đường huyết, huyết áp, mỡ máu và bỏ thuốc lá nếu có là các yếu tố quan trọng để giảm nguy cơ biến chứng, bao gồm loét bàn chân tiểu đường. Bạn có thể đọc thêm bài 12 lời khuyên vàng giúp kiểm soát bệnh tiểu đường và bài kiến thức bệnh tiểu đường tuýp 2 từ A-Z để hiểu rõ hơn về chăm sóc sức khỏe dài hạn.
Nếu bạn đang tự theo dõi đường huyết hoặc các chỉ số chuyển hóa tại nhà, hãy dùng thiết bị đúng hướng dẫn và ghi lại kết quả để trao đổi với bác sĩ. Với người có nguy cơ nhiễm toan ceton hoặc đang được bác sĩ dặn theo dõi ceton, có thể tham khảo máy đo 6 chỉ số máu Fora 6 Connect, que thử xeton Fora 6 và bài theo dõi đường huyết và ketone tại nhà.
Câu hỏi thường gặp về loét bàn chân tiểu đường
Loét bàn chân tiểu đường có đau không?
Có thể đau, nhưng cũng có thể không đau. Nếu người bệnh đã bị tổn thương thần kinh ngoại biên, cảm giác đau ở bàn chân có thể giảm. Vì vậy, không đau không có nghĩa là vết thương an toàn.
Vết loét nhỏ ở chân có phải loét bàn chân tiểu đường không?
Vết loét nhỏ ở chân có thể là giai đoạn sớm của loét bàn chân tiểu đường. Nên đi khám nếu bạn bị tiểu đường và vết thương không cải thiện, có sưng đỏ, chảy dịch, mùi hôi, đau tăng hoặc da đổi màu. Người bệnh không nên chờ vết thương nặng mới đi khám.
Bị tiểu đường có nên ngâm chân nước nóng để phòng loét bàn chân tiểu đường không?
Không nên ngâm chân nước nóng để phòng loét bàn chân tiểu đường, nhất là khi bàn chân tê hoặc giảm cảm giác. Người bệnh có thể bị bỏng mà không nhận ra. Nếu muốn rửa chân, hãy dùng nước ấm và kiểm tra nhiệt độ trước.
Có nên tự cắt chai chân tại nhà không?
Không nên tự cắt chai chân, cắt da dày hoặc dùng hóa chất làm bong chai. Những thao tác này có thể tạo vết thương mới và làm tăng nguy cơ nhiễm trùng.
Làm sao để biết bàn chân đang có nguy cơ cao?
Bạn có nguy cơ loét bàn chân tiểu đường cao hơn nếu từng có vết loét, từng cắt cụt chi, mất cảm giác ở chân, bệnh mạch máu ngoại biên, biến dạng bàn chân, móng quặp, chai chân dày hoặc khó kiểm soát đường huyết. ADA Standards of Care có mục riêng về bệnh thần kinh và chăm sóc bàn chân trong bộ hướng dẫn hằng năm, bao gồm bản Standards of Care in Diabetes 2026.
Lưu ý
Loét bàn chân tiểu đường là dấu hiệu không nên xem nhẹ vì có thể liên quan đến tổn thương thần kinh, giảm lưu thông máu, vết thương lâu lành và nhiễm trùng. Điều quan trọng nhất là phát hiện sớm: kiểm tra bàn chân mỗi ngày, chăm sóc da đúng cách, mang giày vừa chân và đi khám khi có dấu hiệu bất thường.
Nếu bạn hoặc người thân đang sống chung với tiểu đường, hãy tạo thói quen theo dõi bàn chân như một phần của chăm sóc hằng ngày. Khi thấy vết thương ở chân, đừng tự xử lý kéo dài tại nhà. Hãy trao đổi với bác sĩ để được đánh giá và hướng dẫn phù hợp.
__________________________________
Để biết thêm thông tin chi tiết về sản phẩm và ứng dụng YSalus, xin vui lòng liên hệ qua:
Công ty TNHH YTECH
Hotline: 0886 155 390
Email: info@ytech.vn
Địa chỉ: 14 Đường Đ7 Khu Biệt Thự Saigon Pearl, 92 Nguyễn Hữu Cảnh, Phường Thạnh Mỹ Tây, Tp. HCM