PHÒNG NGỪA ĐỘT QUỴ THỨ PHÁT

Khi nào cần gọi cấp cứu ngay?

Người đã từng bị đột quỵ vẫn có thể có cơn đột quỵ mới. Theo CDC, các dấu hiệu đột ngột ở mặt, tay chân, lời nói, thị lực, thăng bằng hoặc cơn đau đầu dữ dội đều cần được xử trí khẩn cấp.

Hãy gọi 115 hoặc số cấp cứu địa phương ngay nếu người bệnh có một trong các dấu hiệu sau, kể cả khi triệu chứng chỉ kéo dài vài phút rồi hết:

• Méo miệng, xệ một bên mặt hoặc cười không đều.
• Yếu, tê, mất lực ở một bên tay hoặc chân.
• Nói khó, nói đớ, lú lẫn hoặc không hiểu lời người khác.
• Mờ mắt, mất thị lực đột ngột ở một hoặc hai mắt.
• Chóng mặt, mất thăng bằng.
• Đau đầu dữ dội đột ngột, nhất là khi chưa từng bị kiểu đau này.

Không nên chờ tự hết, không tự lái xe đến bệnh viện và không tự uống thuốc khi chưa được nhân viên y tế hướng dẫn. Với đột quỵ, thời gian xử trí càng sớm thì cơ hội hạn chế tổn thương não càng tốt.

Phòng ngừa đột quỵ thứ phát là gì?

Đột quỵ thứ phát là triệu chứng đột quỵ xảy ra lại ở người đã từng bị đột quỵ hoặc TIA. Vì vậy, phòng ngừa đột quỵ thứ phát là quá trình giảm nguy cơ tái phát bằng cách điều trị nguyên nhân, kiểm soát yếu tố nguy cơ và duy trì theo dõi lâu dài.

Hướng dẫn AHA/ASA năm 2021 về phòng ngừa đột quỵ ở người từng bị đột quỵ hoặc TIA nhấn mạnh rằng kế hoạch phòng ngừa cần dựa trên loại đột quỵ và nguyên nhân cụ thể, chẳng hạn xơ vữa mạch máu, bệnh tim, rung nhĩ, tăng huyết áp, tiểu đường hoặc rối loạn mỡ máu. Bản tóm tắt của American College of Cardiology cũng nêu huyết áp, LDL cholesterol, rung nhĩ, thuốc chống huyết khối và lối sống là các điểm trọng tâm sau đột quỵ.

Nói đơn giản, cùng là “phòng ngừa đột quỵ tái phát” nhưng mỗi người có thể cần kế hoạch khác nhau. Người bị hẹp mạch hoặc mỡ máu cao có thể cần kiểm soát LDL chặt hơn. Người có tăng huyết áp cần theo dõi và điều chỉnh thuốc đều đặn.

7 việc cần làm để phòng ngừa đột quỵ tái phát

1. Tái khám đúng hẹn và hiểu nguyên nhân đột quỵ

Việc đầu tiên trong phòng ngừa đột quỵ thứ phát là biết nguyên nhân hoặc nhóm nguyên nhân nghi ngờ. Hãy hỏi bác sĩ: tôi bị đột quỵ thiếu máu não hay xuất huyết não, có liên quan đến huyết áp, rung nhĩ, hẹp mạch, tiểu đường, mỡ máu hay nguyên nhân khác không?

Khi hiểu nguyên nhân, người bệnh sẽ dễ tuân thủ kế hoạch hơn. Ví dụ, thuốc chống kết tập tiểu cầu, thuốc chống đông, thuốc huyết áp và thuốc mỡ máu có vai trò khác nhau.

2. Kiểm soát huyết áp đều đặn

Tăng huyết áp là một trong những yếu tố nguy cơ quan trọng nhất của đột quỵ tái phát. Với nhiều người sau đột quỵ, các khuyến nghị quốc tế thường hướng đến mục tiêu dưới 130/80 mmHg nếu phù hợp, nhưng mục tiêu cuối cùng cần do bác sĩ quyết định dựa trên tuổi, loại đột quỵ, bệnh đi kèm và nguy cơ tụt huyết áp.

Người bệnh nên đo huyết áp tại nhà vào thời điểm cố định, ghi lại kết quả và mang sổ đo khi tái khám. Nếu chưa biết cách đo đúng, có thể tham khảo giải pháp quản lý huyết áp tối ưu hoặc dùng máy đo huyết áp bắp tay như Fora Diamond Cuff BP P80.

3. Kiểm soát mỡ máu và đường huyết

Rối loạn mỡ máu và tiểu đường làm tăng nguy cơ tổn thương mạch máu. Sau đột quỵ thiếu máu não, bác sĩ có thể chỉ định xét nghiệm LDL cholesterol, HbA1c và các chỉ số chuyển hóa khác để đặt mục tiêu điều trị phù hợp.

Không nên chỉ nhìn một kết quả xét nghiệm đơn lẻ. Điều quan trọng là xu hướng theo thời gian và việc dùng thuốc đều. Người có tiểu đường nên có kế hoạch theo dõi đường huyết, ăn uống và vận động riêng. Bạn có thể đọc thêm phần kiểm soát tiểu đường toàn diện để hiểu cách quản lý đường huyết tại nhà.

4. Theo dõi rung nhĩ và nhịp tim bất thường

Rung nhĩ là một dạng rối loạn nhịp tim, nó có thể làm hình thành cục máu đông và gây đột quỵ thiếu máu não. Điểm khó là một số người không có triệu chứng rõ, hoặc chỉ thấy hồi hộp, mệt, hụt hơi, tim đập không đều từng cơn.

Nếu từng bị đột quỵ không rõ nguyên nhân, có tiền sử hồi hộp hoặc bác sĩ nghi ngờ rối loạn nhịp, hãy hỏi xem bạn có cần theo dõi điện tim kéo dài không. Thiết bị như KardiaMobile 6L có thể hỗ trợ ghi điện tim cá nhân, nhưng kết quả vẫn cần được bác sĩ hoặc nhân viên y tế có chuyên môn đánh giá.

5. Uống thuốc đúng và không tự ý ngưng thuốc

Nhiều trường hợp tái phát liên quan đến việc quên thuốc, ngưng thuốc vì thấy khỏe hơn hoặc đổi thuốc theo lời truyền miệng. Đây là sai lầm nguy hiểm, đặc biệt với thuốc huyết áp, thuốc chống đông, thuốc chống kết tập tiểu cầu và thuốc mỡ máu.

Hãy dùng hộp chia thuốc theo ngày, đặt báo thức và ghi chú nếu quên liều. Khi có chảy máu bất thường, bầm tím nhiều, chóng mặt, tụt huyết áp hoặc tác dụng phụ đáng lo, người bệnh nên liên hệ bác sĩ thay vì tự dừng thuốc.

6. Ăn uống, vận động và ngủ theo hướng bảo vệ tim mạch

Lối sống không thay thế thuốc, nhưng là nền tảng quan trọng trong phòng ngừa đột quỵ thứ phát. Life's Essential 8 của American Heart Association nhấn mạnh các yếu tố như ăn uống lành mạnh, vận động, tránh nicotine, ngủ đủ, kiểm soát cân nặng, cholesterol, đường huyết và huyết áp.

Người sau đột quỵ nên vận động theo khả năng và theo hướng dẫn phục hồi chức năng. Bắt đầu từ đi bộ chậm, tập thăng bằng, tập tay chân nhẹ hoặc bài tập được chuyên viên hướng dẫn. Nếu còn yếu liệt, chóng mặt, té ngã hoặc khó nuốt, cần có người hỗ trợ để tránh tai nạn.

7. Chuẩn bị kế hoạch theo dõi tại nhà

Kế hoạch tốt nhất là kế hoạch có thể làm đều. Gia đình nên thống nhất ai nhắc thuốc, ai ghi chỉ số, khi nào tái khám và khi nào gọi cấp cứu. Nếu cần theo dõi nhiều chỉ số cùng lúc, có thể cân nhắc gói theo dõi sức khỏe liên tục để dữ liệu huyết áp, đường huyết, nhịp tim và triệu chứng được quản lý có hệ thống hơn.

Bảng theo dõi tại nhà cho người cần phòng ngừa đột quỵ thứ phát

Bảng dưới đây không thay thế chỉ định điều trị, nhưng giúp người bệnh chuẩn bị thông tin rõ ràng hơn khi tái khám:

Nếu chỉ số thay đổi bất thường, đừng chỉ tự điều chỉnh ở nhà. Hãy liên hệ cơ sở y tế hoặc bác sĩ đang theo dõi, nhất là khi có triệu chứng thần kinh mới, đau ngực, khó thở, ngất, chảy máu bất thường hoặc huyết áp rất cao kèm khó chịu.

Câu hỏi thường gặp về phòng ngừa đột quỵ thứ phát

Phòng ngừa đột quỵ thứ phát có phải uống thuốc suốt đời không?

Không phải ai cũng có cùng thời gian dùng thuốc, nhưng nhiều người cần điều trị lâu dài để giảm nguy cơ tái phát. Thời gian dùng thuốc phụ thuộc vào loại đột quỵ, nguyên nhân, bệnh nền và mức độ đáp ứng điều trị.

Huyết áp bao nhiêu là an toàn sau đột quỵ?

Với nhiều người sau đột quỵ, bác sĩ có thể hướng đến mục tiêu dưới 130/80 mmHg nếu phù hợp. Tuy nhiên, một số người cao tuổi, có hẹp mạch, dễ té ngã hoặc có bệnh nền phức tạp có thể cần mục tiêu riêng.

Đã từng đột quỵ có nên tự uống aspirin để phòng tái phát không?

Không nên tự uống aspirin hoặc thuốc chống đông khi chưa có chỉ định. Một số người cần thuốc chống kết tập tiểu cầu, một số người cần thuốc chống đông, nhưng cũng có người có nguy cơ chảy máu hoặc từng xuất huyết não nên cần đánh giá rất kỹ.

Rung nhĩ có liên quan gì đến đột quỵ tái phát?

Rung nhĩ có thể làm máu ứ trong tim và tạo cục máu đông, sau đó cục máu đông có thể đi lên não gây đột quỵ thiếu máu não. Vì vậy, người có nghi ngờ rung nhĩ nên được bác sĩ đánh giá để quyết định có cần theo dõi nhịp tim và dùng thuốc phòng ngừa hay không.

Người nhà nên làm gì để hỗ trợ bệnh nhân sau đột quỵ?

Người nhà nên giúp nhắc thuốc, ghi huyết áp, chuẩn bị lịch tái khám, hỗ trợ vận động an toàn và nhận biết dấu hiệu cấp cứu. Quan trọng nhất là không xem nhẹ triệu chứng mới, dù triệu chứng thoáng qua rồi hết.

Phòng ngừa đột quỵ thứ phát cần kế hoạch dài hạn

Phòng ngừa đột quỵ thứ phát không phải là một việc làm trong vài ngày sau xuất viện. Đây là kế hoạch dài hạn gồm tái khám đúng hẹn, dùng thuốc theo chỉ định, kiểm soát huyết áp, mỡ máu, đường huyết, theo dõi rung nhĩ và xây dựng lối sống bảo vệ tim mạch.

Nếu bạn đang chăm sóc người từng bị đột quỵ, hãy bắt đầu bằng một checklist đơn giản: thuốc hôm nay đã uống chưa, huyết áp hôm nay bao nhiêu, có triệu chứng mới không, lịch tái khám khi nào và cần hỏi bác sĩ điều gì. Khi dữ liệu được ghi đều, bác sĩ sẽ có thêm cơ sở để điều chỉnh điều trị và giảm nguy cơ cơn đột quỵ tiếp theo.

Để chủ động hơn, bạn có thể tìm hiểu thêm các giải pháp theo dõi tim mạch tại nhà của YSalus và trao đổi với bác sĩ về kế hoạch phù hợp với tình trạng cụ thể của người bệnh.

________________________________

Để biết thêm thông tin chi tiết về sản phẩm và ứng dụng YSalus, xin vui lòng liên hệ qua:

Công ty TNHH YTECH

Hotline: 0886 155 390

Email: info@ytech.vn

Địa chỉ: 14 Đường Đ7 Khu Biệt Thự Saigon Pearl, 92 Nguyễn Hữu Cảnh, Phường Thạnh Mỹ Tây, Tp. HCM