0
Sốc nhiệt do nắng nóng là tình trạng cấp cứu khi cơ thể không còn tự kiểm soát thân nhiệt, khiến nhiệt độ cơ thể tăng nhanh và có thể gây rối loạn ý thức, co giật, tổn thương cơ quan hoặc tử vong nếu xử trí chậm. Khi nghi ngờ sốc nhiệt, cần đưa người bệnh ra khỏi môi trường nóng, gọi cấp cứu và làm mát cơ thể ngay, không chờ triệu chứng tự hết.
Nắng nóng kéo dài có thể gây mệt mỏi, mất nước, chuột rút, kiệt sức do nhiệt và nặng nhất là sốc nhiệt. Nguy cơ cao hơn ở trẻ nhỏ, người cao tuổi, người làm việc ngoài trời, người tập luyện cường độ cao và người có bệnh nền.
Sốc nhiệt do nắng nóng là gì?
Sốc nhiệt, tiếng Anh là heat stroke, là dạng nghiêm trọng nhất trong nhóm bệnh liên quan đến nhiệt. Theo CDC/NIOSH, khi sốc nhiệt xảy ra, thân nhiệt có thể tăng rất nhanh trong thời gian ngắn và người bệnh cần được điều trị cấp cứu.
Sốc nhiệt thường xuất hiện khi cơ thể hấp thụ hoặc sinh nhiệt quá nhiều nhưng không tản nhiệt kịp. Điều này có thể xảy ra khi đứng lâu dưới nắng, làm việc trong nhà xưởng nóng, ở phòng kín thiếu thông gió, ngồi trong xe đậu ngoài trời hoặc tập luyện cường độ cao trong môi trường nóng ẩm.
Một điểm cần hiểu đúng là sốc nhiệt không đồng nghĩa với đột quỵ não. Sốc nhiệt có thể gây rối loạn thần kinh, hôn mê và tổn thương đa cơ quan do tăng thân nhiệt. Trong khi đó, đột quỵ não thường liên quan đến tắc hoặc vỡ mạch máu não. Tuy nhiên, cả hai đều là tình trạng nguy hiểm. Nếu bạn cần phân biệt thêm các dấu hiệu thần kinh cấp tính, có thể xem thêm bài phòng ngừa đột quỵ khi tập luyện quá sức.
Dấu hiệu sốc nhiệt và khi nào cần cấp cứu
Dấu hiệu sốc nhiệt có thể xuất hiện đột ngột hoặc sau giai đoạn kiệt sức do nhiệt. Hãy đặc biệt chú ý khi người bệnh vừa phơi nắng, làm việc ngoài trời, tập luyện nặng hoặc ở trong môi trường nóng ẩm kéo dài.
- Thân nhiệt rất cao, da nóng.
- Lú lẫn, nói không rõ, kích thích, trả lời chậm hoặc hành vi bất thường.
- Đau đầu dữ dội, chóng mặt nặng, mất phối hợp động tác.
- Thở nhanh, tim đập nhanh, mệt lả hoặc yếu nhiều.
- Buồn nôn, nôn, chuột rút hoặc đau cơ.
- Co giật, ngất, lơ mơ, không phản ứng hoặc mất ý thức.
Cần gọi cấp cứu 115 ngay nếu: người bệnh lú lẫn, co giật, ngất, không phản ứng, thở nhanh, tim đập nhanh, thân nhiệt rất cao hoặc không cải thiện sau khoảng 30 phút nghỉ ở nơi mát và được làm mát.
Một hiểu nhầm phổ biến là người bị sốc nhiệt luôn không đổ mồ hôi. Thực tế, da nóng khô có thể gặp trong sốc nhiệt, nhưng một số người vẫn đổ mồ hôi nhiều, đặc biệt trong sốc nhiệt liên quan đến vận động. Vì vậy, không nên loại trừ sốc nhiệt chỉ vì người bệnh còn ra mồ hôi.
Kiệt sức do nhiệt, say nắng và sốc nhiệt khác nhau thế nào?
Nhiều người dùng các cụm từ say nắng, say nóng, kiệt sức do nhiệt và sốc nhiệt thay thế cho nhau. Trên thực tế, mức độ nguy hiểm khác nhau và cách phản ứng cũng khác nhau.
| Tình trạng | Dấu hiệu thường gặp | Mức độ nguy hiểm | Cần làm gì |
|---|---|---|---|
| Chuột rút do nhiệt | Co rút đau ở chân, tay hoặc bụng, thường sau đổ mồ hôi nhiều | Nhẹ đến trung bình | Ngừng vận động, nghỉ nơi mát, uống từng ngụm nước hoặc dung dịch bù điện giải nếu phù hợp |
| Kiệt sức do nhiệt | Mệt lả, chóng mặt, đau đầu, buồn nôn, da ẩm lạnh hoặc tái, tim đập nhanh | Có thể chuyển nặng | Đưa vào nơi mát, nới lỏng quần áo, làm mát da, cho uống nước nếu tỉnh táo và theo dõi sát |
| Sốc nhiệt | Rối loạn ý thức, co giật, ngất, không phản ứng, thân nhiệt rất cao, thở nhanh, tim đập nhanh | Cấp cứu y khoa | Gọi cấp cứu, làm mát và đưa đến cơ sở y tế |
Điểm mấu chốt là kiệt sức do nhiệt thường còn cơ hội cải thiện nếu được làm mát và bù nước đúng cách. Ngược lại, sốc nhiệt do nắng nóng phải được xem là cấp cứu, nhất là khi có thay đổi ý thức, co giật hoặc ngất.
Cách sơ cứu sốc nhiệt
Khi gặp người nghi bị sốc nhiệt do nắng nóng, mục tiêu quan trọng nhất là gọi hỗ trợ y tế và làm mát càng sớm càng tốt. Không nên chờ có đủ mọi dấu hiệu mới hành động.
1. Đưa người bệnh vào nơi râm mát
Chuyển người bệnh vào nơi râm mát, phòng có điều hòa hoặc khu vực thoáng khí. Đặt người bệnh nằm nghỉ, tránh tiếp tục đi lại hoặc làm việc. Nếu đang ở công trường, ngoài đường hoặc sân thể thao, cần đưa khỏi mặt đường nóng, mái tôn, khu vực nắng chiếu trực tiếp hoặc nơi đông người.
2. Gọi cấp cứu khi có dấu hiệu nặng
Gọi 115 hoặc đưa người bệnh đến cơ sở y tế gần nhất nếu có lú lẫn, nói không rõ, co giật, ngất, không phản ứng, thở nhanh, tim đập nhanh, thân nhiệt rất cao hoặc triệu chứng không cải thiện sau khi đã nghỉ nơi mát và được làm mát.
3. Làm mát cơ thể đúng cách
Nới lỏng quần áo, tháo bớt áo khoác, giày, tất hoặc vật dụng bó sát. Dùng nước mát làm ướt da, lau người bằng khăn mát, phun sương hoặc dùng quạt để hỗ trợ bay hơi. Có thể đặt khăn lạnh hoặc túi lạnh bọc vải ở cổ, nách và bẹn vì đây là vùng có nhiều mạch máu lớn.
Nếu có điều kiện và đảm bảo an toàn, ngâm người bệnh trong nước mát hoặc dội nước mát liên tục có thể giúp hạ nhiệt nhanh. Không chườm đá trực tiếp lên da trong thời gian dài. Không tự ý dùng thuốc hạ sốt như khi xử trí sốt thông thường, vì sốc nhiệt không đơn giản là sốt do nhiễm trùng.
4. Chỉ cho uống nước khi người bệnh còn tỉnh táo
Nếu người bệnh tỉnh, nuốt được và không nôn, hãy cho uống từng ngụm nước mát. Có thể dùng dung dịch bù nước đường uống hoặc đồ uống có điện giải phù hợp khi ra nhiều mồ hôi. Không cho uống rượu bia, cà phê đậm đặc hoặc nước tăng lực.
Nếu người bệnh lơ mơ, co giật, nôn nhiều hoặc bất tỉnh, không cho ăn uống qua đường miệng vì dễ sặc. Trong lúc chờ hỗ trợ, luôn có người theo dõi nhịp thở, mức độ tỉnh táo và nguy cơ nôn ói.
Ai dễ bị sốc nhiệt và cách phòng tránh
Bất kỳ ai cũng có thể gặp sốc nhiệt nếu tiếp xúc với nhiệt độ cao đủ lâu. Tuy nhiên, các nhóm sau cần thận trọng hơn: trẻ nhỏ, người cao tuổi, người sống một mình, người lao động ngoài trời, vận động viên, người có bệnh tim mạch, tăng huyết áp, đái tháo đường, bệnh thận, bệnh hô hấp hoặc người đang sốt.
Người có bệnh nền nên theo dõi sức khỏe sát hơn khi trời nóng, vì mất nước và stress nhiệt có thể làm cơ thể chịu tải nhiều hơn. Nếu bạn hoặc người thân cần theo dõi chỉ số tại nhà, có thể tham khảo bài về đo huyết áp tại nhà chuẩn y khoa và theo dõi sức khỏe chủ động cho người cao huyết áp, tim mạch.
Để phòng tránh sốc nhiệt, hãy áp dụng các nguyên tắc sau:
- Tránh nắng gắt: hạn chế ra ngoài hoặc làm việc nặng trong khung giờ nóng nhất, thường khoảng 10 giờ đến 16 giờ tùy khu vực và dự báo thời tiết.
- Uống nước đều: uống nhiều lần trong ngày, đừng chờ đến khi quá khát. Người bị suy tim, bệnh thận hoặc đang hạn chế dịch cần hỏi bác sĩ về lượng nước phù hợp.
- Mặc đồ thoáng: chọn quần áo rộng, nhẹ, sáng màu, đội mũ rộng vành, che gáy và nghỉ định kỳ ở nơi mát.
- Làm mát nơi ở: đóng rèm khi nắng chiếu trực tiếp, dùng quạt hoặc điều hòa nếu có, tăng thông gió khi không khí ngoài trời mát hơn.
- Không để người hoặc thú cưng trong xe: xe đậu ngoài trời có thể nóng lên nhanh, kể cả khi chỉ rời đi trong thời gian ngắn.
- Điều chỉnh vận động: tập vào sáng sớm hoặc chiều tối, giảm cường độ trong đợt nắng nóng và dừng ngay nếu chóng mặt, buồn nôn, chuột rút hoặc tim đập nhanh bất thường.
- Kiểm tra người nguy cơ cao: gọi điện hoặc ghé thăm người cao tuổi, trẻ nhỏ, người bệnh mạn tính trong các đợt nắng nóng kéo dài.
Câu hỏi thường gặp về sốc nhiệt do nắng nóng
Sốc nhiệt có nguy hiểm không?
Có. Sốc nhiệt là cấp cứu y khoa. Nếu xử trí chậm, tình trạng tăng thân nhiệt có thể gây tổn thương não, tim, thận, cơ và nhiều cơ quan khác.
Người bị sốc nhiệt có luôn không đổ mồ hôi không?
Không. Da nóng khô có thể gặp, nhưng không phải lúc nào cũng có. Một số người vẫn đổ mồ hôi nhiều, đặc biệt khi sốc nhiệt liên quan đến vận động gắng sức.
Kiệt sức do nhiệt bao lâu thì cần đi cấp cứu?
Theo hướng dẫn của NHS, nếu người bệnh không cải thiện sau khoảng 30 phút nghỉ ở nơi mát, làm mát da và uống nước khi còn tỉnh táo, cần gọi cấp cứu hoặc đưa đến cơ sở y tế. Nếu có lú lẫn, co giật, ngất hoặc không phản ứng, hãy gọi cấp cứu ngay.
Có nên uống nước đá khi bị say nắng không?
Nếu người bệnh tỉnh táo, nuốt được và không nôn, có thể uống từng ngụm nước mát. Không ép uống nhanh. Nếu người bệnh lơ mơ, co giật hoặc bất tỉnh, không cho uống để tránh sặc.
Trẻ em và người cao tuổi phòng sốc nhiệt thế nào?
Trẻ em và người cao tuổi nên ở nơi thoáng mát, uống nước đều theo khả năng, tránh ra ngoài lúc nắng gắt và được người thân kiểm tra thường xuyên. Không để trẻ trong xe hơi đậu ngoài trời, kể cả trong thời gian ngắn.
Lưu ý
Theo WHO, nhiều tác động sức khỏe do nắng nóng có thể phòng ngừa được nếu chuẩn bị và xử trí đúng. Vì vậy, sốc nhiệt do nắng nóng có thể giảm nguy cơ nếu bạn nhận biết sớm, làm mát đúng cách và không trì hoãn cấp cứu khi có dấu hiệu nặng. Hãy chú ý hơn đến trẻ nhỏ, người cao tuổi, người lao động ngoài trời, người tập luyện cường độ cao và người có bệnh nền.
Trong mùa nắng nóng, chăm sóc sức khỏe chủ động không chỉ là uống đủ nước hay tránh nắng. Đó còn là theo dõi cơ thể, nhận diện dấu hiệu bất thường và chuẩn bị sẵn kế hoạch xử trí khi cần. Nếu bạn hoặc người thân có bệnh tim mạch, tăng huyết áp, đái tháo đường hoặc thường xuyên làm việc ngoài trời, hãy trao đổi với nhân viên y tế để có kế hoạch theo dõi phù hợp.
________________________________
Để biết thêm thông tin chi tiết về sản phẩm và ứng dụng YSalus, xin vui lòng liên hệ qua:
Công ty TNHH YTECH
Hotline: 0886 155 390
Email: info@ytech.vn
Địa chỉ: 14 Đường Đ7 Khu Biệt Thự Saigon Pearl, 92 Nguyễn Hữu Cảnh, Phường Thạnh Mỹ Tây, Tp. HCM