0
Khi nào nên kiểm tra ceton? Người bị tiểu đường nên kiểm tra ceton khi đường huyết cao, đang ốm, nôn ói, ăn kém, mất nước, bỏ lỡ insulin hoặc có dấu hiệu nghi nhiễm toan ceton do đái tháo đường, còn gọi là DKA. Không nên chờ đến khi thở nhanh, lơ mơ hoặc nôn nhiều mới đo, vì DKA có thể trở thành cấp cứu.
Khi nào nên kiểm tra ceton? Câu trả lời nhanh
Khi nào nên kiểm tra ceton phụ thuộc vào loại tiểu đường, thuốc đang dùng và kế hoạch bác sĩ đã dặn. Tuy nhiên, bạn nên nghĩ đến việc đo ketone trong 4 nhóm tình huống chính: đường huyết cao, đang ốm, có triệu chứng nghi DKA hoặc có nguy cơ thiếu insulin.
Theo hướng dẫn về diabetic ketoacidosis của CDC, nếu người bệnh tiểu đường đang ốm hoặc đường huyết từ 250 mg/dL trở lên, cần kiểm tra đường huyết mỗi 4-6 giờ và kiểm tra ketone. CDC cũng khuyến cáo đi cấp cứu khi đường huyết ở mức 300 mg/dL trở lên kéo dài, hơi thở mùi trái cây, nôn không giữ được thức ăn/nước uống, khó thở hoặc có nhiều dấu hiệu DKA.
Với người có nguy cơ DKA cao, American Diabetes Association khuyến nghị luôn chuẩn bị máy đo ketone máu hoặc que thử ketone nước tiểu. ADA cũng nêu rằng ketone máu từ 1,6 mmol/L trở lên là tình huống cần tìm chăm sóc y tế khẩn cấp.
Ceton, ketone và DKA là gì?
Ceton, hay ketone, là chất được tạo ra khi cơ thể đốt mỡ để lấy năng lượng. Một lượng ketone nhỏ có thể xuất hiện khi nhịn ăn, ăn rất ít tinh bột hoặc vận động kéo dài. Tuy nhiên, ở người tiểu đường, ketone tăng nhanh có thể là dấu hiệu cơ thể thiếu insulin.
DKA là viết tắt của diabetic ketoacidosis, tức nhiễm toan ceton do đái tháo đường. Khi thiếu insulin, cơ thể không đưa đủ glucose vào tế bào để tạo năng lượng. Gan sẽ tăng phá vỡ mỡ, tạo ra nhiều ketone. Khi ketone tăng quá nhanh, máu bị axit hóa, cơ thể mất nước và điện giải, từ đó có thể dẫn đến rối loạn ý thức, hôn mê hoặc đe dọa tính mạng.
DKA thường gặp hơn ở tiểu đường tuýp 1, nhưng người tiểu đường tuýp 2 vẫn có thể gặp, nhất là khi đang ốm, nhiễm trùng, bỏ thuốc, thiếu insulin hoặc dùng một số thuốc làm tăng nguy cơ. Vì vậy, câu hỏi khi nào nên kiểm tra ceton không chỉ dành cho người tiểu đường tuýp 1.
Khi nào nên kiểm tra ceton? 8 tình huống cần nhớ
1. Đường huyết khoảng 250 mg/dL trở lên
Nếu đường huyết cao hơn ngưỡng bác sĩ đã dặn, thường gặp ở mức khoảng 240-250 mg/dL trở lên, hãy kiểm tra ketone, nhất là khi chỉ số cao kéo dài hoặc bạn đang mệt. Với người dùng insulin hoặc từng bị DKA, đây là thời điểm rất quan trọng.
2. Đang sốt, nhiễm trùng hoặc stress nặng
Khi bị ốm, cơ thể tiết hormone stress nhiều hơn. Hormone này có thể làm đường huyết tăng và làm nhu cầu insulin thay đổi. Các tình huống cần chú ý gồm sốt, cảm cúm, nhiễm trùng tiểu, viêm phổi, đau cấp tính, sau phẫu thuật, sau chấn thương hoặc stress nặng.
3. Buồn nôn, nôn ói, đau bụng hoặc ăn uống kém
Buồn nôn, nôn và đau bụng có thể bị nhầm với rối loạn tiêu hóa. Nhưng ở người tiểu đường, đây cũng là nhóm triệu chứng thường gặp trong DKA. Nếu nôn nhiều hoặc không giữ được nước, hãy đi khám thay vì chỉ tự theo dõi ở nhà.
4. Khát nhiều, tiểu nhiều, khô miệng hoặc mệt lả
Các dấu hiệu này có thể gợi ý đường huyết cao và mất nước. Nếu đi kèm đường huyết cao, đang ốm hoặc ăn uống kém, bạn nên kiểm tra ketone và ghi lại kết quả.
5. Thở nhanh, thở sâu, khó thở hoặc hơi thở mùi trái cây
Đây là nhóm dấu hiệu cảnh báo nặng. Trong tình huống này, câu hỏi không chỉ là khi nào nên kiểm tra ceton, mà là khi nào cần gọi trợ giúp y tế. Nếu có thở nhanh, khó thở, lơ mơ hoặc hơi thở mùi trái cây, hãy ưu tiên cấp cứu.
6. Bỏ lỡ insulin hoặc nghi bơm insulin trục trặc
Thiếu insulin là một nguyên nhân quan trọng làm ketone tăng. Người dùng bơm insulin cần chú ý nếu bơm báo lỗi, tắc dây, tuột kim, hết insulin hoặc đường huyết tăng không rõ nguyên nhân. Khi nghi thiếu insulin, hãy đo đường huyết, đo ketone và làm theo kế hoạch bác sĩ đã hướng dẫn.
7. Đang dùng thuốc nhóm SGLT2 và có triệu chứng bất thường
Một số thuốc nhóm SGLT2 có liên quan đến DKA với đường huyết chỉ tăng vừa phải hoặc gần bình thường. Cảnh báo an toàn thuốc của GOV.UK/MHRA khuyến cáo kiểm tra ketone ở người có triệu chứng nghi DKA ngay cả khi glucose máu gần bình thường.
Nếu bạn đang dùng SGLT2 và có buồn nôn, nôn, đau bụng, thở nhanh, ngủ gà, mệt bất thường, ăn kém, mất nước hoặc vừa phẫu thuật, hãy liên hệ bác sĩ sớm. Đường huyết không quá cao không có nghĩa là an toàn tuyệt đối.
8. Đang ăn keto, low-carb hoặc nhịn ăn khi có tiểu đường
Ăn keto hoặc low-carb có thể làm ketone tăng ở mức sinh lý. Nhưng với người tiểu đường, nhất là người dùng insulin hoặc SGLT2, ketone cao cần được xem cùng đường huyết, triệu chứng và tình trạng mất nước. Không nên tự áp dụng keto nghiêm ngặt khi đang điều trị tiểu đường nếu chưa hỏi bác sĩ; nếu cần xây bữa ăn phù hợp hơn, hãy tham khảo thêm hướng dẫn về chế độ ăn low-carb an toàn cho người tiểu đường.
Cách đọc chỉ số ketone máu và nước tiểu
Nếu đo ketone máu bằng máy đo đầu ngón tay, bạn có thể tham khảo bảng dưới đây. NHS nêu các ngưỡng: dưới 0,6 mmol/L thường bình thường; 0,6-1,5 mmol/L hơi cao; 1,6-3,0 mmol/L là có nguy cơ DKA; trên 3,0 mmol/L là mức cao và có thể cần cấp cứu.
| Ketone máu | Ý nghĩa tham khảo | Hành động nên làm |
|---|---|---|
| Dưới 0,6 mmol/L | Thường trong giới hạn bình thường | Tiếp tục theo dõi. Nếu triệu chứng nặng, vẫn cần liên hệ nhân viên y tế. |
| 0,6-1,5 mmol/L | Ketone bắt đầu tăng | Uống nước nếu không bị hạn chế dịch, kiểm tra lại sau khoảng 2 giờ và theo dõi đường huyết sát hơn. |
| 1,6-3,0 mmol/L | Nguy cơ DKA tăng | Liên hệ bác sĩ hoặc đội chăm sóc đái tháo đường sớm, nhất là khi có triệu chứng. |
| Trên 3,0 mmol/L | Nguy cơ cao, có thể là cấp cứu | Đi cấp cứu hoặc gọi cấp cứu theo hướng dẫn địa phương. Không chờ tự giảm nếu có triệu chứng. |
Que thử ketone nước tiểu thường hiển thị theo mức âm tính, vết, nhỏ, vừa, lớn hoặc theo dấu cộng như +, ++, +++. Mỗi hãng có bảng màu riêng, vì vậy hãy đọc đúng hướng dẫn trên hộp. Nếu ketone nước tiểu mức cao, hoặc từ 2+ trở lên theo một số hướng dẫn, hãy liên hệ nhân viên y tế, đặc biệt khi có đường huyết cao hoặc triệu chứng nghi DKA.
Đo ketone máu thường phản ánh tình trạng hiện tại tốt hơn vì đo beta-hydroxybutyrate. Đo ketone nước tiểu dễ mua và dễ dùng, nhưng có thể trễ hơn tình trạng thực tế, nhất là khi cơ thể mất nước.
Làm gì khi ketone cao hoặc nghi DKA?
Nếu ketone tăng nhẹ và bạn vẫn tỉnh táo, không nôn, không khó thở, bước đầu là uống nước nếu không bị bác sĩ hạn chế dịch, kiểm tra lại đường huyết/ketone theo kế hoạch, ghi lại chỉ số và liên hệ bác sĩ nếu không cải thiện. Không tự chỉnh insulin nếu bạn chưa có hướng dẫn cá nhân.
Hãy đi cấp cứu hoặc gọi hỗ trợ y tế ngay nếu có một trong các dấu hiệu sau:
- Nôn nhiều hoặc không uống được nước.
- Đau bụng nhiều.
- Thở nhanh, thở sâu hoặc khó thở.
- Hơi thở có mùi trái cây.
- Lơ mơ, lú lẫn, rất buồn ngủ hoặc khó đánh thức.
- Mất nước rõ: khô miệng nhiều, tiểu rất ít, chóng mặt.
- Ketone máu từ 1,6 mmol/L trở lên kèm triệu chứng.
- Ketone máu trên 3,0 mmol/L hoặc ketone nước tiểu mức cao.
Người tiểu đường nên có “kế hoạch ngày ốm” trước khi thật sự bị ốm. Trong hướng dẫn quản lý ngày ốm ở người tiểu đường, CDC khuyến nghị người bệnh khi ốm có thể cần kiểm tra đường huyết thường xuyên hơn, tiếp tục dùng insulin/thuốc theo hướng dẫn, uống đủ nước và biết khi nào cần đi cấp cứu.
Một kế hoạch ngày ốm nên trả lời rõ 5 câu hỏi: đo đường huyết bao lâu một lần, khi nào đo ketone, có cần thay đổi insulin/thuốc không, uống nước hoặc ăn thế nào khi ăn kém, và số điện thoại nào cần gọi khi chỉ số xấu đi.
Theo dõi tại nhà với FORA 6 Connect và YSalus
Nếu bác sĩ khuyến nghị theo dõi cả đường huyết và ketone tại nhà, hãy chọn thiết bị đo đúng chỉ số, que thử còn hạn, thao tác rõ ràng và dễ lưu lại dữ liệu. Bạn có thể đọc thêm bài theo dõi đường huyết và ketone tại nhà để hiểu cách đo, thời điểm đo và cách dùng dữ liệu khi trao đổi với bác sĩ.
FORA 6 Connect là máy đo đa thông số hỗ trợ theo dõi đường huyết, ketone, cholesterol toàn phần, acid uric, hematocrit và hemoglobin tùy loại que thử tương thích. Thiết bị có thể kết nối Bluetooth với ứng dụng theo dõi sức khỏe YSalus, giúp lưu lại kết quả và theo dõi xu hướng thuận tiện hơn.
Khi theo dõi ketone bằng máy đo tại nhà, cần dùng đúng loại que thử tương thích, còn hạn sử dụng và bảo quản theo hướng dẫn của nhà sản xuất. Với hệ FORA 6, bạn có thể kiểm tra thêm que thử xeton FORA 6 trước khi mua hoặc thay que.
Thiết bị tại nhà không thay thế bác sĩ. Giá trị lớn nhất của việc đo là phát hiện cảnh báo sớm, ghi nhận dữ liệu khách quan và trao đổi với nhân viên y tế đúng lúc. Nếu cần hiểu nền tảng về đường huyết, insulin và biến chứng, bạn có thể đọc thêm bài kiến thức bệnh tiểu đường tuýp 2 và bài kiểm soát bệnh tiểu đường hiệu quả.
Câu hỏi thường gặp và kết luận
1. Khi nào nên kiểm tra ceton nếu tôi bị tiểu đường tuýp 2?
Người tiểu đường tuýp 2 nên kiểm tra ceton khi dùng insulin, dùng thuốc nhóm SGLT2, đường huyết cao kéo dài, đang ốm, nôn ói, ăn kém, mất nước hoặc có dấu hiệu nghi DKA. Không phải mọi người tiểu đường tuýp 2 đều cần đo ketone hằng ngày, vì vậy hãy hỏi bác sĩ về lịch đo cá nhân.
2. Đường huyết trên 250 mg/dL có phải luôn là DKA không?
Không. Đường huyết trên 250 mg/dL không đồng nghĩa chắc chắn là DKA. Tuy nhiên, đây là mốc cần kiểm tra ketone ở nhiều hướng dẫn, đặc biệt khi người bệnh đang ốm hoặc có triệu chứng.
3. Ketone máu 0,6-1,5 mmol/L có nguy hiểm không?
Mức 0,6-1,5 mmol/L cho thấy ketone bắt đầu tăng. Bạn nên uống nước nếu không bị hạn chế dịch, kiểm tra lại sau khoảng 2 giờ và theo dõi triệu chứng. Nếu nôn, đau bụng, mệt lả hoặc thở nhanh, hãy liên hệ nhân viên y tế sớm hơn.
4. Ketone máu từ 1,6 mmol/L trở lên nên làm gì?
Ketone máu từ 1,6 mmol/L trở lên là mức cần thận trọng vì nguy cơ DKA tăng. Hãy liên hệ bác sĩ hoặc đi cấp cứu tùy triệu chứng và kế hoạch cá nhân. Nếu có nôn nhiều, khó thở, đau bụng hoặc lơ mơ, cần đi cấp cứu.
5. Có nên tự chỉnh insulin khi ketone tăng không?
Chỉ nên chỉnh insulin nếu bác sĩ đã cung cấp kế hoạch cụ thể. Nếu chưa có kế hoạch, hãy đo lại theo hướng dẫn, ghi nhận chỉ số và liên hệ bác sĩ khi ketone tăng hoặc có triệu chứng bất thường.
Lưu ý
Khi nào nên kiểm tra ceton? Hãy kiểm tra khi bị tiểu đường và có đường huyết cao kéo dài, đang ốm, nôn ói, ăn kém, mất nước, bỏ lỡ insulin, nghi bơm insulin trục trặc hoặc có dấu hiệu như đau bụng, thở nhanh, hơi thở mùi trái cây, lơ mơ. Với người dùng thuốc nhóm SGLT2, DKA vẫn có thể xảy ra dù đường huyết không quá cao, nên cần chú ý triệu chứng và hướng dẫn của bác sĩ.
Cách an toàn nhất là chuẩn bị trước: biết khi nào đo ketone, biết ngưỡng nào cần gọi bác sĩ, có sẵn dụng cụ đo phù hợp và lưu lại dữ liệu để trao đổi trong mỗi lần tái khám.
________________________________
Để biết thêm thông tin chi tiết về sản phẩm và ứng dụng YSalus, xin vui lòng liên hệ qua:
Công ty TNHH YTECH
Hotline: 0886 155 390
Email: info@ytech.vn
Địa chỉ: 14 Đường Đ7 Khu Biệt Thự Saigon Pearl, 92 Nguyễn Hữu Cảnh, Phường Thạnh Mỹ Tây, Tp. HCM