0
Hạ đường huyết ở người tiểu đường thường được hiểu là khi glucose máu xuống dưới 70 mg/dL và cần được xử trí sớm, vì đường huyết có thể tiếp tục giảm và trở thành tình huống nguy hiểm. Nếu người bệnh còn tỉnh và nuốt được, cách xử trí thường dùng là bổ sung carbohydrate hấp thu nhanh, chờ 15 phút rồi đo lại đường huyết.
Hạ đường huyết ở người tiểu đường là gì?
Hạ đường huyết là tình trạng lượng glucose trong máu thấp hơn mức cơ thể cần để hoạt động bình thường. Theo American Diabetes Association, low blood glucose thường được tính khi đường huyết dưới 70 mg/dL và cần được xử trí càng sớm càng tốt vì có thể nhanh chóng trở nên nguy hiểm.
Trong phân loại chuyên môn, ADA Standards of Care 2026 nêu level 1 hypoglycemia là glucose dưới 70 mg/dL và từ 54 mg/dL trở lên, level 2 là dưới 54 mg/dL, còn level 3 là cơn hạ đường huyết nặng khiến người bệnh thay đổi ý thức hoặc thể trạng và cần người khác hỗ trợ.
| Mức độ | Chỉ số hoặc tình huống | Ý nghĩa thực tế |
|---|---|---|
| Cảnh báo | Dưới 70 mg/dL | Cần xử trí sớm nếu phù hợp, nhất là khi có triệu chứng. |
| Có ý nghĩa lâm sàng | Dưới 54 mg/dL | Nguy cơ cao hơn, cần theo dõi sát và báo bác sĩ nếu lặp lại. |
| Nặng | Lơ mơ, co giật, bất tỉnh hoặc cần người khác trợ giúp | Có thể là cấp cứu, không chỉ dựa vào con số đo được. |
Người mắc tiểu đường tuýp 1 thường có nguy cơ cao hơn do phải dùng insulin. Tuy nhiên, người mắc bệnh tiểu đường tuýp 2 cũng có thể bị hạ đường huyết, đặc biệt khi đang dùng insulin hoặc thuốc kích thích tụy tiết insulin.
Dấu hiệu hạ đường huyết: khi nào cần chú ý?
Dấu hiệu hạ đường huyết có thể khác nhau ở từng người. Một số người thấy triệu chứng rất rõ, nhưng một số người gần như không nhận ra cho đến khi đường huyết xuống thấp.
- Run tay, bủn rủn, yếu người.
- Đổ mồ hôi, da lạnh, tái.
- Tim đập nhanh, hồi hộp, lo âu.
- Đói cồn cào, buồn nôn nhẹ.
- Chóng mặt, đau đầu, nhìn mờ.
- Dễ cáu gắt, khó tập trung, lú lẫn hoặc nói khó.
- Buồn ngủ bất thường, đi loạng choạng, hành vi khác thường.
- Co giật hoặc bất tỉnh trong trường hợp nặng.
Hạ đường huyết vô thức là tình trạng người bệnh có ít hoặc không có dấu hiệu cảnh báo. Nguy cơ này có thể tăng nếu người bệnh bị tiểu đường lâu năm, thường xuyên tụt đường huyết hoặc đang dùng một số thuốc như thuốc chẹn beta. Trong trường hợp này, việc đo đường huyết trước khi lái xe, vận động nặng hoặc đi ngủ có thể đặc biệt quan trọng.
| Nhóm dấu hiệu | Biểu hiện | Nên làm gì? |
|---|---|---|
| Nhẹ đến vừa | Run, đói, đổ mồ hôi, hồi hộp, chóng mặt | Đo đường huyết nếu có thể, dùng carbohydrate nhanh và kiểm tra lại sau 15 phút. |
| Ảnh hưởng thần kinh | Lú lẫn, nói khó, nhìn mờ, đi loạng choạng | Cần người khác hỗ trợ, không lái xe, theo dõi sát sau khi xử trí. |
| Nghiêm trọng | Co giật, bất tỉnh, không nuốt được | Gọi cấp cứu, không ép ăn uống, dùng glucagon nếu đã được kê và biết cách dùng. |
Cách xử trí hạ đường huyết theo quy tắc 15-15
Nếu người bệnh còn tỉnh, nói chuyện được và nuốt an toàn, hãy xử trí ngay thay vì chờ triệu chứng nặng hơn. CDC hướng dẫn quy tắc 15-15: dùng 15g carbohydrate, chờ 15 phút, kiểm tra lại đường huyết và lặp lại nếu chỉ số vẫn dưới 70 mg/dL.
- Đo đường huyết nếu có máy đo bên cạnh.
- Dùng khoảng 15g carbohydrate hấp thu nhanh.
- Chờ 15 phút rồi đo lại.
- Nếu vẫn dưới 70 mg/dL, dùng thêm 15g carbohydrate nhanh và kiểm tra lại sau 15 phút.
- Khi đường huyết đã về vùng an toàn, ăn bữa chính hoặc bữa phụ có carbohydrate và protein nếu bữa ăn tiếp theo còn xa.
Các lựa chọn thường dùng gồm viên glucose, gel glucose, 1/2 cốc nước trái cây, nước ngọt thường không phải loại ăn kiêng, một thìa mật ong hoặc vài viên kẹo đường. Mayo Clinic lưu ý pure glucose là lựa chọn ưu tiên, đồ uống ăn kiêng không dùng để xử trí hạ đường huyết vì không có đường, còn thực phẩm nhiều chất béo như socola thường làm đường hấp thu chậm hơn.
Khi nào cần gọi cấp cứu?
Hãy gọi cấp cứu hoặc đưa người bệnh đến cơ sở y tế ngay nếu người bệnh lơ mơ, co giật, bất tỉnh, không nuốt an toàn, không cải thiện sau xử trí ban đầu hoặc hạ đường huyết tái diễn nhiều lần trong ngày. Nếu người bệnh đã được bác sĩ kê glucagon, người nhà nên dùng đúng hướng dẫn đã được huấn luyện và vẫn cần liên hệ y tế sau đó.
Tuyệt đối không cố đổ nước đường, mật ong hoặc thức ăn vào miệng người đang bất tỉnh. Việc này có thể làm người bệnh sặc, hít vào phổi và nguy hiểm hơn.
Vì sao người tiểu đường bị hạ đường huyết?
Hạ đường huyết thường xảy ra khi lượng thuốc, thức ăn và vận động không cân bằng. Nguyên nhân phổ biến gồm dùng quá nhiều insulin, tiêm insulin sai thời điểm, bỏ bữa, ăn ít tinh bột hơn dự kiến hoặc vận động nhiều hơn bình thường.
Một số yếu tố khác cũng có thể làm tăng nguy cơ, như uống rượu, thời tiết nóng, thay đổi lịch sinh hoạt, đang ốm, nôn ói, ăn kém hoặc mất nước. Ở người đang dùng thuốc tiểu đường, việc tự ý tăng liều hoặc uống thuốc không đúng bữa có thể làm đường huyết tụt nhanh hơn.
Hạ đường huyết ban đêm có thể xảy ra sau ngày vận động nhiều, sau tập thể dục buổi tối, khi dùng insulin buổi tối không phù hợp hoặc uống rượu gần giờ ngủ. Dấu hiệu gợi ý gồm thức dậy ướt mồ hôi, đau đầu, mệt bất thường, ác mộng hoặc đường huyết sáng hôm sau dao động khó hiểu.
Cách phòng ngừa hạ đường huyết tái diễn
Phòng ngừa hạ đường huyết cần bắt đầu từ việc hiểu thói quen của chính người bệnh. Bạn nên ghi lại chỉ số đường huyết, thời điểm dùng thuốc, bữa ăn, vận động, giấc ngủ và các cơn tụt đường để bác sĩ có đủ dữ liệu điều chỉnh kế hoạch.
- Ăn đúng bữa, không bỏ bữa khi đang dùng insulin hoặc thuốc có nguy cơ gây hạ đường huyết.
- Chuẩn bị sẵn viên glucose, kẹo đường hoặc nước trái cây khi ra ngoài.
- Đo đường huyết trước khi lái xe, vận động nặng hoặc đi ngủ nếu từng có hạ đường huyết.
- Trao đổi với bác sĩ trước khi thay đổi liều thuốc, chế độ ăn kiêng hoặc lịch tập luyện.
- Hướng dẫn người thân cách nhận biết dấu hiệu nguy hiểm và cách hỗ trợ khi người bệnh không tự xử trí được.
Vận động đều đặn vẫn rất quan trọng với người tiểu đường, nhưng cần phù hợp với thuốc và bữa ăn. Nếu mới bắt đầu, bạn có thể tham khảo các bài tập cho người tiểu đường tuýp 2 tại nhà và hỏi bác sĩ về thời điểm đo đường huyết trước, trong hoặc sau khi tập.
Theo dõi đường huyết tại nhà giúp gì?
Theo dõi đường huyết tại nhà giúp người bệnh nhận ra xu hướng tụt đường trước khi triệu chứng nặng hơn. Điều này đặc biệt hữu ích với người đang dùng insulin, người từng bị hạ đường huyết ban đêm hoặc người có lịch ăn uống, vận động thay đổi thường xuyên.
FORA 6 Connect là máy đo đa thông số tại nhà, hỗ trợ theo dõi đường huyết, ketone, cholesterol toàn phần, axit uric, hemoglobin và hematocrit. Khi kết hợp với ứng dụng YSalus, người dùng có thể lưu trữ chỉ số, theo dõi xu hướng và chia sẻ dữ liệu sức khỏe với bác sĩ hoặc người chăm sóc khi cần.
Dù vậy, thiết bị theo dõi chỉ là công cụ hỗ trợ. Nếu chỉ số hạ đường huyết xảy ra thường xuyên, xuất hiện vào ban đêm hoặc kèm lú lẫn, co giật, ngất, người bệnh cần được đánh giá y tế thay vì chỉ tự điều chỉnh tại nhà. Bạn cũng có thể đọc thêm cẩm nang tự quản lý bệnh tiểu đường tuýp 2 tại nhà để hiểu cách kết hợp ăn uống, vận động, thuốc và theo dõi chỉ số.
Hạ đường huyết ở người tiểu đường không nên xem nhẹ. Nhận biết sớm dấu hiệu, áp dụng quy tắc 15-15 đúng lúc, theo dõi chỉ số và trao đổi với bác sĩ khi cơn hạ đường huyết tái diễn là cách giúp người bệnh an toàn hơn trong sinh hoạt hằng ngày.
Câu hỏi thường gặp về hạ đường huyết ở người tiểu đường
Hạ đường huyết bao nhiêu là nguy hiểm?
Đường huyết dưới 70 mg/dL là ngưỡng cần hành động sớm ở nhiều người tiểu đường. Mức dưới 54 mg/dL đáng lo hơn và cần theo dõi sát, còn cơn hạ đường huyết gây lơ mơ, co giật hoặc bất tỉnh là tình huống nguy hiểm dù con số đo được là bao nhiêu.
Bị hạ đường huyết nên ăn gì nhanh nhất?
Người bệnh còn tỉnh và nuốt được có thể dùng carbohydrate hấp thu nhanh như viên glucose, gel glucose, nước trái cây, nước ngọt thường, mật ong hoặc kẹo đường. Không nên dùng đồ uống ăn kiêng vì không có đường, và nên tránh socola trong xử trí ban đầu vì chất béo có thể làm chậm hấp thu đường.
Có nên ngủ tiếp sau khi bị hạ đường huyết ban đêm?
Không nên ngủ tiếp ngay nếu chưa xử trí và kiểm tra lại. Hãy dùng carbohydrate nhanh nếu phù hợp, đo lại sau 15 phút và chỉ nghỉ khi đường huyết đã trở về vùng an toàn. Nếu hạ đường huyết ban đêm lặp lại, cần báo bác sĩ.
Người tiểu đường bị hạ đường huyết có nên tự giảm thuốc?
Không nên tự ý giảm hoặc bỏ thuốc. Hạ đường huyết có thể liên quan đến liều thuốc, bữa ăn, vận động, rượu hoặc bệnh cấp tính. Bác sĩ cần xem dữ liệu cụ thể để điều chỉnh an toàn.
Khi nào cần đưa người bệnh đi cấp cứu?
Cần cấp cứu nếu người bệnh bất tỉnh, co giật, lơ mơ, không nuốt an toàn, không hồi phục sau xử trí ban đầu hoặc cần người khác trợ giúp. Trong lúc chờ hỗ trợ, không ép ăn uống và đặt người bệnh ở tư thế an toàn nếu có nguy cơ nôn ói.
________________________________
Để biết thêm thông tin chi tiết về sản phẩm và ứng dụng YSalus, xin vui lòng liên hệ qua:
Công ty TNHH YTECH
Hotline: 0886 155 390
Email: info@ytech.vn
Địa chỉ: 14 Đường Đ7 Khu Biệt Thự Saigon Pearl, 92 Nguyễn Hữu Cảnh, Phường Thạnh Mỹ Tây, Tp. HCM