CHỈ SỐ AXIT URIC: NGƯỠNG CẢNH BÁO BỆNH GOUT VÀ NHỮNG ĐIỀU BẠN CẦN BIẾT

Chỉ số axit uric thường được xem là cao khi vượt khoảng tham chiếu của phòng xét nghiệm; trong thực hành phổ biến, mốc cần cảnh giác là trên 7,0 mg/dL ở nam hoặc trên 6,0 mg/dL ở nữ. Tuy nhiên, chỉ số axit uric cao không đồng nghĩa chắc chắn đã bị gout. Bác sĩ cần kết hợp triệu chứng khớp, tiền sử bệnh, thuốc đang dùng, chức năng thận và đôi khi cần xét nghiệm dịch khớp hoặc hình ảnh học.

Bảng chỉ số axit uric bình thường, cao và nguy hiểm

Trước khi xem bảng, hãy ưu tiên khoảng tham chiếu in trên phiếu xét nghiệm của bạn. MedlinePlus ghi nhận khoảng bình thường có thể là 3,0-7,1 mg/dL ở nữ và 4,0-8,6 mg/dL ở nam, đồng thời nhấn mạnh khoảng giá trị có thể thay đổi giữa các phòng xét nghiệm. Ở Việt Nam, nhiều tài liệu lâm sàng và bệnh viện dùng mốc dễ nhớ hơn là nam dưới 7,0 mg/dL và nữ dưới 6,0 mg/dL để định hướng ban đầu.

Điểm dễ nhầm nhất là mốc dưới 6 mg/dL. Theo NCBI, đây thường là mục tiêu điều trị ở người đã được chẩn đoán gout và đang dùng thuốc hạ urat, không phải “ngưỡng an toàn tuyệt đối” cho mọi người. Vì vậy, một nam giới 6,5 mg/dL chưa chắc bất thường nếu phiếu xét nghiệm của phòng lab vẫn nằm trong khoảng tham chiếu, nhưng vẫn nên theo dõi nếu có đau khớp hoặc yếu tố nguy cơ.

Chỉ số axit uric là gì và vì sao tăng?

Chỉ số axit uric cho biết nồng độ axit uric trong máu. Axit uric là chất thải được tạo ra khi cơ thể phân giải purin, một hợp chất có sẵn trong tế bào và có trong nhiều thực phẩm như nội tạng, thịt đỏ, hải sản, bia rượu và đồ uống nhiều đường.

Ở người khỏe mạnh, axit uric hòa tan trong máu, đi qua thận và được thải ra ngoài chủ yếu qua nước tiểu. Chỉ số axit uric tăng khi cơ thể tạo ra quá nhiều axit uric, thận đào thải không đủ, hoặc cả hai cơ chế cùng xảy ra. Nếu tình trạng này kéo dài, tinh thể urat có thể hình thành trong khớp, thận hoặc mô mềm.

Các yếu tố thường làm chỉ số axit uric tăng gồm:

• Ăn nhiều thực phẩm giàu purin như nội tạng, thịt đỏ, nước hầm xương đặc, một số hải sản.
• Uống rượu bia, đặc biệt là bia, hoặc dùng nhiều đồ uống có đường fructose.
• Thừa cân, béo phì, giảm cân quá nhanh hoặc nhịn đói cực đoan.
• Bệnh thận mạn, tăng huyết áp, tiểu đường, rối loạn mỡ máu, hội chứng chuyển hóa.
• Một số thuốc như thuốc lợi tiểu, aspirin liều thấp hoặc thuốc ức chế miễn dịch, tùy bệnh cảnh.
• Tiền sử gia đình có người bị gout hoặc tăng axit uric máu.

Nếu bạn muốn hiểu thêm cơ chế bệnh, có thể đọc bài bệnh gout là gì và 4 giai đoạn cần biết để thấy vì sao axit uric cao lâu ngày có thể dẫn đến cơn gout cấp theo thông tin tổng quan từ CDC.

Chỉ số acid uric bao nhiêu thì bị gout?

Không có một con số duy nhất để kết luận “cứ đến mức này là bị gout”. Chỉ số acid uric bao nhiêu thì bị gout phụ thuộc vào triệu chứng, thời gian tăng axit uric, vị trí đau khớp, tiền sử cơn đau, thuốc đang dùng và kết quả thăm khám.

Một người có chỉ số axit uric 8 mg/dL nhưng không đau khớp có thể chỉ đang tăng axit uric máu không triệu chứng. Ngược lại, một người có cơn đau khớp bàn ngón chân cái rất điển hình vẫn cần được bác sĩ đánh giá, vì nồng độ axit uric trong máu có thể dao động và đôi khi không tăng rõ trong lúc cơn gout cấp đang diễn ra.

Bạn nên nghĩ nhiều hơn đến gout khi chỉ số axit uric cao đi kèm các dấu hiệu sau:

• Đau khớp đột ngột, dữ dội, thường xuất hiện ban đêm hoặc rạng sáng.
• Khớp sưng, nóng, đỏ, căng bóng, rất đau khi chạm nhẹ.
• Vị trí thường gặp là ngón chân cái, bàn chân, mắt cá chân, đầu gối, cổ tay hoặc khuỷu tay.
• Cơn đau giảm sau vài ngày nhưng tái phát từng đợt.
• Có hạt cứng dưới da quanh khớp, vành tai hoặc gân gót, nghi hạt tophi.

Nếu bạn đang có cơn đau khớp nhưng chưa chắc đó có phải gout hay không, hãy đối chiếu thêm bài 10 dấu hiệu bệnh gout điển hình. Không nên tự mua colchicin, thuốc kháng viêm hoặc thuốc hạ axit uric chỉ vì một lần xét nghiệm cao.

Nguyên nhân làm chỉ số axit uric tăng và ai cần kiểm tra định kỳ?

Không phải ai có chỉ số axit uric cao cũng do ăn uống. Chế độ ăn chỉ là một phần. Nhiều trường hợp liên quan đến thận đào thải kém, di truyền, rối loạn chuyển hóa hoặc thuốc đang sử dụng.

Nhóm nên kiểm tra chỉ số axit uric định kỳ gồm:

• Người từng có cơn gout cấp hoặc nghi gout.
• Người có tiền sử gia đình bị gout, sỏi thận hoặc tăng axit uric máu.
• Người thừa cân, uống nhiều rượu bia, ăn nhiều nội tạng, thịt đỏ hoặc hải sản giàu purin.
• Người có bệnh thận, tăng huyết áp, tiểu đường, rối loạn mỡ máu.
• Người đang dùng thuốc có thể ảnh hưởng đến đào thải axit uric, nhưng không được tự ngưng thuốc nếu chưa hỏi bác sĩ.
• Người đang điều trị gout cần theo dõi mục tiêu hạ urat theo lịch hẹn.

Về ăn uống, mục tiêu thực tế không phải là “cắt sạch purin”. Bạn nên giảm những nguồn purin cao và yếu tố dễ kích hoạt cơn gout như bia rượu, nước ngọt nhiều đường, nội tạng, thịt đỏ quá nhiều và khẩu phần hải sản lớn. Có thể tham khảo thêm bài bệnh gout kiêng ăn gì và nên ăn gì để xây dựng bữa ăn dễ duy trì hơn.

Cách đọc kết quả xét nghiệm axit uric và khi nào cần đi khám

Khi nhận phiếu xét nghiệm, bạn nên đọc theo 5 bước:

1. Xem đơn vị đo: mg/dL hoặc µmol/L. Quy đổi gần đúng: 1 mg/dL tương đương 59,48 µmol/L.
2. So với khoảng tham chiếu của phòng xét nghiệm: mỗi lab có thể dùng phương pháp và ngưỡng khác nhau.
3. Xem xét giới tính, tuổi và bệnh nền: nam giới thường có chỉ số cao hơn nữ trước mãn kinh.
4. Đặt kết quả vào bối cảnh triệu chứng: chỉ số cao kèm đau khớp sưng nóng đỏ cần được đánh giá khác với chỉ số cao tình cờ.
5. Theo dõi xu hướng: một lần đo cao chưa đủ để kết luận toàn bộ tình trạng. Xu hướng nhiều lần đo có giá trị hơn.

Bạn nên đi khám sớm nếu có một trong các tình huống sau:

• Lần đầu đau khớp sưng nóng đỏ dữ dội.
• Đau khớp kèm sốt, rét run, mệt nhiều hoặc có vết thương gần khớp.
• Không thể đi lại, không thể cử động khớp hoặc đau tăng nhanh.
• Chỉ số axit uric tăng cao kéo dài, đặc biệt từ khoảng 9-10 mg/dL trở lên.
• Có sỏi thận, đau hông lưng, tiểu buốt, tiểu ra máu hoặc bệnh thận mạn.
• Có hạt tophi, biến dạng khớp hoặc cơn đau tái phát nhiều lần.

Với người đã được chẩn đoán gout, điều trị thường không chỉ nhằm cắt cơn đau. Bác sĩ có thể cần đặt mục tiêu hạ urat lâu dài, lựa chọn thuốc phù hợp và theo dõi tác dụng phụ. Bạn có thể đọc thêm bài điều trị gout theo phác đồ để hiểu vì sao không nên chỉ uống thuốc khi đau.

Cách kiểm soát và theo dõi chỉ số axit uric tại nhà

Theo dõi chỉ số axit uric tại nhà có thể hữu ích với người có nguy cơ gout, từng bị gout hoặc đang được bác sĩ yêu cầu kiểm tra định kỳ. Giá trị lớn nhất của việc theo dõi tại nhà là giúp bạn quan sát xu hướng, ghi lại dữ liệu và trao đổi với bác sĩ thuận tiện hơn.

Để kiểm soát chỉ số axit uric, hãy ưu tiên các bước có bằng chứng và dễ duy trì:

• Uống đủ nước, trừ khi bác sĩ yêu cầu hạn chế dịch.
• Hạn chế bia rượu, đặc biệt trong và sau cơn gout cấp.
• Giảm nước ngọt, trà sữa, bánh kẹo và sản phẩm nhiều fructose.
• Ăn khẩu phần đạm vừa phải, ưu tiên trứng, sữa ít béo, đậu phụ, thịt trắng lượng vừa đủ.
• Giảm cân từ từ nếu thừa cân, tránh nhịn đói hoặc ăn kiêng cực đoan.
• Vận động đều đặn, ngủ đủ và kiểm soát huyết áp, đường huyết, mỡ máu.
• Dùng thuốc đúng chỉ định nếu đã được bác sĩ kê đơn, không tự ngưng khi hết đau.

Nếu cần thiết bị theo dõi tại nhà, Fora 6 Connect là máy đo đa thông số hỗ trợ đo đường huyết, hematocrit, hemoglobin, ketone, cholesterol toàn phần và axit uric. Thiết bị có kết nối Bluetooth để đồng bộ dữ liệu lên ứng dụng YSalus. Khi đo axit uric, bạn cần dùng đúng que thử axit uric Fora 6, lấy mẫu đúng hướng dẫn và ghi lại thời điểm đo.

Dù đo tại nhà thuận tiện, kết quả không nên dùng để tự chẩn đoán gout, tự bắt đầu thuốc hạ axit uric hoặc tự điều chỉnh liều. Nếu chỉ số thay đổi bất thường, hãy mang lịch sử đo, thuốc đang dùng và triệu chứng đi khám để được đánh giá đầy đủ. Nếu bạn đã có biến chứng hoặc nghi tophi, nên xem thêm bài biến chứng bệnh gout nguy hiểm.

Tóm lại, chỉ số axit uric là một chỉ báo quan trọng nhưng cần được đọc đúng bối cảnh. Hãy nhớ 3 điểm: nam trên 7,0 mg/dL hoặc nữ trên 6,0 mg/dL là mốc cần cảnh giác; axit uric cao chưa chắc là gout; và mục tiêu dưới 6 mg/dL chủ yếu dành cho người đang điều trị gout theo chỉ định. Theo dõi chỉ số axit uric đều đặn, ăn uống hợp lý và đi khám đúng lúc sẽ giúp bạn giảm nguy cơ cơn gout tái phát và biến chứng lâu dài.

Câu hỏi thường gặp về chỉ số axit uric

Chỉ số axit uric bao nhiêu là cao?

Chỉ số axit uric thường được xem là cao khi vượt khoảng tham chiếu của phòng xét nghiệm. Mốc định hướng phổ biến là trên 7,0 mg/dL ở nam hoặc trên 6,0 mg/dL ở nữ, nhưng cần đọc cùng triệu chứng, bệnh nền và đơn vị đo.

Chỉ số axit uric cao có chắc chắn là bị gout không?

Không. Chỉ số axit uric cao là yếu tố nguy cơ quan trọng, nhưng chưa đủ để kết luận gout. Chẩn đoán gout cần dựa trên triệu chứng, khám khớp, tiền sử bệnh và xét nghiệm phù hợp.

Chỉ số acid uric bao nhiêu thì bị gout?

Không có một ngưỡng duy nhất để kết luận bị gout. Nguy cơ gout tăng khi axit uric cao kéo dài, đặc biệt nếu có cơn đau khớp sưng nóng đỏ điển hình, tophi, sỏi thận hoặc các cơn đau tái phát.

Mục tiêu axit uric dưới 6 mg/dL áp dụng cho ai?

Mốc dưới 6 mg/dL thường là mục tiêu điều trị cho nhiều người đã được chẩn đoán gout và đang dùng thuốc hạ urat theo chỉ định. Người chưa mắc gout không nên tự dùng mốc này để kết luận bệnh hoặc tự mua thuốc.

Đo axit uric tại nhà có chính xác không?

Máy đo tại nhà có thể giúp theo dõi xu hướng nếu dùng đúng que thử, đúng kỹ thuật và bảo quản đúng hướng dẫn. Tuy nhiên, kết quả tại nhà không thay thế xét nghiệm tại cơ sở y tế khi cần chẩn đoán hoặc điều chỉnh phác đồ.

Bao lâu nên kiểm tra chỉ số axit uric một lần?

Tần suất kiểm tra tùy mục tiêu. Người khỏe mạnh không nhất thiết đo quá thường xuyên. Người từng bị gout, đang dùng thuốc hạ urat, có bệnh thận hoặc sỏi thận nên theo lịch bác sĩ, vì mỗi trường hợp có nguy cơ khác nhau.

Làm gì khi chỉ số axit uric cao nhưng chưa đau khớp?

Bạn nên xem lại chế độ ăn, rượu bia, cân nặng, thuốc đang dùng và bệnh nền. Nếu chỉ số cao kéo dài, từ khoảng 9-10 mg/dL trở lên, hoặc có bệnh thận, sỏi thận, tăng huyết áp, tiểu đường, hãy đi khám để được tư vấn.

Ăn kiêng có làm chỉ số axit uric về bình thường không?

Ăn uống lành mạnh có thể hỗ trợ giảm nguy cơ cơn gout và cải thiện chuyển hóa, nhưng không phải lúc nào cũng đủ để đưa chỉ số axit uric về mục tiêu điều trị. Nếu đã bị gout tái phát hoặc có biến chứng, bác sĩ có thể cần dùng thuốc hạ urat lâu dài.

________________________________

Để biết thêm thông tin chi tiết về sản phẩm và ứng dụng YSalus, xin vui lòng liên hệ qua:

Công ty TNHH YTECH

Hotline: 0886 155 390

Email: info@ytech.vn

Địa chỉ: 14 Đường Đ7 Khu Biệt Thự Saigon Pearl, 92 Nguyễn Hữu Cảnh, Phường Thạnh Mỹ Tây, Tp. HCM