0
BE FAST đột quỵ là quy tắc giúp nhận biết nhanh dấu hiệu cảnh báo đột quỵ qua 6 điểm: thăng bằng, mắt, mặt, tay, lời nói và thời gian. Nếu một người đột ngột mất thăng bằng, nhìn mờ, méo miệng, yếu tay chân hoặc nói khó, hãy nghĩ đến đột quỵ và gọi cấp cứu 115 ngay.
BE FAST là gì? Câu trả lời nhanh
BE FAST là cụm từ viết tắt được dùng để ghi nhớ các dấu hiệu đột quỵ dễ quan sát nhất. Theo American Stroke Association, BE FAST nhắc người xung quanh kiểm tra thăng bằng, thay đổi thị lực, lệch mặt, yếu tay, khó nói và gọi cấp cứu ngay khi thấy dấu hiệu nghi ngờ.
Điểm cốt lõi của quy tắc BE FAST là tốc độ. Bạn không cần xác định người bệnh bị nhồi máu não hay xuất huyết não, cũng không cần đợi triệu chứng nặng hơn. Nhiệm vụ của người chứng kiến là nhận ra dấu hiệu bất thường, gọi cấp cứu, cung cấp thời điểm khởi phát và không làm các mẹo có thể trì hoãn điều trị.
Theo CDC, các dấu hiệu đột quỵ thường xuất hiện đột ngột, gồm yếu hoặc tê mặt, tay, chân, lú lẫn, nói khó, nhìn khó, đi loạng choạng, chóng mặt hoặc đau đầu dữ dội. Vì vậy, nếu dấu hiệu đến bất ngờ, hãy ưu tiên an toàn và gọi 115.
Bảng quy tắc BE FAST: 6 dấu hiệu cần kiểm tra
Bảng dưới đây có thể dùng như một checklist 30 giây khi bạn nghi ngờ ai đó bị đột quỵ. Đây là phần nên ghi nhớ nhất của BE FAST đột quỵ. Hãy kiểm tra nhanh nhưng nhẹ nhàng, không ép người bệnh đứng dậy nếu họ chóng mặt, yếu hoặc mất thăng bằng.
| Chữ cái | Ý nghĩa | Dấu hiệu cần chú ý | Cách kiểm tra nhanh |
|---|---|---|---|
| B | Balance, thăng bằng | Chóng mặt, loạng choạng, mất phối hợp vận động đột ngột | Hỏi người bệnh có thấy mất thăng bằng hoặc khó đứng vững không |
| E | Eyes, mắt | Nhìn mờ, nhìn đôi, mất thị lực một hoặc hai mắt | Hỏi người bệnh có nhìn rõ hai bên không, có nhìn đôi không |
| F | Face, mặt | Méo miệng, lệch mặt, cười không đều | Yêu cầu người bệnh cười hoặc nhe răng để quan sát |
| A | Arm, tay | Yếu, tê, rơi một bên tay hoặc chân | Yêu cầu giơ hai tay cùng lúc, xem một bên có rơi xuống không |
| S | Speech, lời nói | Nói khó, nói ngọng, nói không rõ, không hiểu lời nói | Yêu cầu lặp lại một câu đơn giản |
| T | Time, thời gian | Thời điểm bắt đầu triệu chứng quyết định hướng cấp cứu | Gọi 115 ngay và ghi lại giờ khởi phát |
B - Balance: Mất thăng bằng, chóng mặt, đau đầu.
Người bệnh có thể đang đi bình thường nhưng bỗng lảo đảo, chóng mặt dữ dội, đứng không vững hoặc khó phối hợp tay chân. Dấu hiệu này dễ bị nhầm với tụt huyết áp, rối loạn tiền đình hoặc mệt mỏi. Tuy nhiên, nếu mất thăng bằng xuất hiện đột ngột, nhất là kèm nói khó, méo miệng hoặc yếu một bên người, hãy nghĩ đến đột quỵ.
E - Eyes: Mờ mắt, mất thị lực đột ngột ở một hoặc cả hai mắt.
Đột quỵ có thể khiến người bệnh đột ngột nhìn mờ, nhìn đôi, mất một phần thị trường hoặc không nhìn rõ một bên. Đừng xem đây chỉ là mỏi mắt nếu triệu chứng đến rất nhanh. Hãy hỏi người bệnh có thấy hình ảnh bị chồng, mất một bên tầm nhìn hoặc khó nhận ra đồ vật trước mặt không.
F - Face: Mặt bị xệ, mất cân đối hoặc méo miệng khi cười.
Hãy yêu cầu người bệnh cười. Nếu một bên miệng xệ xuống, mặt lệch hoặc nếp nhăn hai bên không đều, đó có thể là dấu hiệu thần kinh cần cấp cứu. Một số trường hợp chỉ lệch nhẹ, vì vậy nên so sánh hai bên mặt và hỏi thêm người thân xem khuôn mặt có khác bình thường không.
A - Arm: Yếu hoặc liệt một bên tay, không thể giữ thẳng cả hai tay.
Yêu cầu người bệnh giơ hai tay ra trước trong vài giây. Nếu một tay rơi xuống, không nâng được hoặc người bệnh thấy tê yếu một bên tay, chân, mặt, hãy gọi 115. Đột quỵ thường gây triệu chứng một bên cơ thể, nhưng biểu hiện có thể khác nhau tùy vùng não bị ảnh hưởng.
S - Speech: Nói ngọng, nói đớ, từ ngữ lộn xộn hoặc không hiểu lời người khác nói.
Hãy yêu cầu người bệnh lặp lại một câu ngắn, ví dụ: “Hôm nay trời đẹp”. Nếu họ nói ngọng, nói lắp, dùng từ sai, không hiểu câu hỏi hoặc không thể nói dù vẫn tỉnh, đây là dấu hiệu nguy hiểm. Không nên cho rằng người bệnh chỉ mệt, say rượu hoặc thiếu ngủ khi rối loạn lời nói xuất hiện đột ngột.
T - Time: Gọi ngay tổng đài 115 và cung cấp địa chỉ chính xác cho nhân viên y tế.
Chữ T là phần quan trọng nhất của BE FAST đột quỵ. World Stroke Organization nhấn mạnh rằng thời gian mất đi là não mất đi, và tìm kiếm cấp cứu sớm giúp tăng cơ hội được điều trị phù hợp. Vì vậy, hãy ghi lại thời điểm người bệnh còn bình thường lần cuối và thời điểm triệu chứng bắt đầu.
Cần làm gì khi nghi ngờ đột quỵ?
Khi nghi ngờ đột quỵ, hãy dùng BE FAST đột quỵ như điểm khởi đầu và xử trí theo nguyên tắc đơn giản: gọi cấp cứu, giữ an toàn, theo dõi triệu chứng và chuẩn bị thông tin cho nhân viên y tế. Theo CDC, việc điều trị bắt đầu từ khi hệ thống cấp cứu tiếp cận người bệnh, vì vậy gọi cấp cứu sớm thường an toàn hơn tự di chuyển.
- Gọi 115 ngay. Nói rõ “nghi đột quỵ”, địa chỉ, tuổi, dấu hiệu đang thấy và thời điểm khởi phát.
- Đặt người bệnh ở tư thế an toàn. Cho nằm nghiêng nếu buồn nôn, nôn hoặc giảm tỉnh táo. Nới lỏng cổ áo, thắt lưng.
- Ghi lại mốc thời gian. Gồm giờ bắt đầu triệu chứng và lần cuối người bệnh được thấy bình thường.
- Chuẩn bị thông tin y tế. Nếu có thể, ghi bệnh nền, thuốc đang dùng, dị ứng thuốc, tiền sử đột quỵ, tăng huyết áp, tiểu đường, rung nhĩ hoặc bệnh tim.
- Theo dõi hô hấp và ý thức. Nếu người bệnh lơ mơ, khó thở, co giật hoặc ngừng thở, báo ngay cho tổng đài cấp cứu để được hướng dẫn.
Sau khi gọi 115, bạn có thể mở sẵn cửa, nhờ người đón xe cấp cứu và dọn lối đi. Những việc nhỏ này giúp nhân viên y tế tiếp cận người bệnh nhanh hơn.
Những việc không nên làm khi chờ cấp cứu
Trong lúc chờ cấp cứu, điều nguy hiểm nhất là trì hoãn hoặc làm các can thiệp không có chỉ định. Một số mẹo dân gian có thể khiến mất thời gian vàng, làm người bệnh sặc, té ngã hoặc che lấp triệu chứng.
- Không tự cho uống aspirin, thuốc huyết áp hoặc thuốc chống đông. Đột quỵ có nhiều loại, dùng thuốc sai có thể nguy hiểm, nhất là nếu có xuất huyết não.
- Không cho ăn uống. Người bệnh có thể rối loạn nuốt và dễ sặc vào đường thở.
- Không cạo gió, chích máu đầu ngón tay, xoa dầu hoặc bấm huyệt thay cho cấp cứu. Các cách này không xử trí được nguyên nhân đột quỵ.
- Không để người bệnh tự đi lại. Mất thăng bằng hoặc yếu liệt có thể làm người bệnh té ngã.
- Không tự lái xe nếu có thể gọi cấp cứu. Xe cấp cứu giúp đánh giá ban đầu và đưa người bệnh đến cơ sở phù hợp hơn.
Nếu triệu chứng đột quỵ biến mất sau vài phút, bạn vẫn nên gọi cấp cứu hoặc đưa người bệnh đi khám khẩn cấp. Cơn thiếu máu não thoáng qua có thể là dấu hiệu cảnh báo trước một đột quỵ lớn hơn. American Stroke Association gọi TIA là “warning stroke” và khuyến nghị cần được đánh giá y tế ngay cả khi triệu chứng đã hết.
Ai nên học quy tắc BE FAST và theo dõi nguy cơ?
Mọi người đều nên biết quy tắc BE FAST, đặc biệt là cách áp dụng BE FAST đột quỵ trong gia đình, nhưng một số gia đình nên học kỹ hơn vì có người thân thuộc nhóm nguy cơ cao. Các yếu tố như tăng huyết áp, bệnh tim mạch, rung nhĩ, tiểu đường, rối loạn mỡ máu, hút thuốc, ít vận động hoặc từng TIA đều có thể làm nguy cơ đột quỵ tăng lên.
Nếu gia đình có người đang theo dõi huyết áp hoặc từng có chỉ số bất thường, hãy đọc thêm hướng dẫn đo huyết áp tại nhà chuẩn y khoa và bài về kiểm soát huyết áp, đường huyết để bảo vệ não bộ. Đây là hai nền tảng quan trọng vì tăng huyết áp và rối loạn chuyển hóa thường làm nguy cơ biến cố mạch máu não tăng lên.
Người có bệnh tim mạch, lối sống ít vận động hoặc hay tập quá sức cũng nên chủ động kiểm soát nguy cơ. Bạn có thể tham khảo thêm nguy cơ và cách khắc phục bệnh tim mạch, bài cẩn trọng khi tập luyện quá sức để phòng ngừa đột quỵ và 6 bước theo dõi chuẩn y tế tại nhà cho người bệnh huyết áp để xây dựng kế hoạch theo dõi tại nhà thực tế hơn.
Câu hỏi thường gặp về BE FAST đột quỵ
BE FAST khác FAST như thế nào?
FAST tập trung vào Face, Arm, Speech và Time, còn BE FAST bổ sung Balance và Eyes. Hai chữ B và E giúp người xung quanh chú ý thêm tình trạng mất thăng bằng và thay đổi thị lực, vốn cũng có thể là dấu hiệu cảnh báo đột quỵ.
Có cần đủ 6 dấu hiệu BE FAST mới gọi 115 không?
Không. Chỉ cần một dấu hiệu nghi ngờ xuất hiện đột ngột, đặc biệt là yếu một bên người, méo miệng, nói khó, nhìn bất thường hoặc mất thăng bằng, bạn đã nên gọi 115. Đợi đủ dấu hiệu có thể làm mất thời gian điều trị quan trọng.
Nếu người bệnh tỉnh táo và nói đỡ hơn thì có cần đi viện không?
Có. Triệu chứng cải thiện không loại trừ nguy cơ cơn thiếu máu não thoáng qua hoặc đột quỵ đang tiến triển. Người bệnh vẫn cần được bác sĩ đánh giá càng sớm càng tốt.
Có nên đo huyết áp trước rồi mới gọi cấp cứu không?
Nếu có máy đo ngay cạnh và việc đo không làm chậm cấp cứu, bạn có thể đo để cung cấp thêm thông tin. Tuy nhiên, đừng trì hoãn gọi 115 chỉ để tìm máy đo hoặc chờ đo lại nhiều lần.
Đau đầu dữ dội có phải dấu hiệu đột quỵ không?
Đau đầu dữ dội, đột ngột, không rõ nguyên nhân có thể là dấu hiệu nguy hiểm, nhất là khi đi kèm nôn ói, yếu liệt, rối loạn ý thức, co giật, nói khó hoặc nhìn mờ. Trong tình huống này, hãy gọi cấp cứu.
Nhớ BE FAST và gọi 115 sớm
BE FAST đột quỵ là cách ghi nhớ đơn giản nhưng có thể cứu mạng: Balance, Eyes, Face, Arm, Speech và Time. Khi thấy một người đột ngột mất thăng bằng, thay đổi thị lực, méo miệng, yếu tay chân hoặc nói khó, đừng chờ triệu chứng tự hết. Hãy gọi 115, ghi lại thời điểm khởi phát và giữ người bệnh an toàn cho đến khi nhân viên y tế đến.
Để bảo vệ bản thân và gia đình, hãy lưu bài viết này, chia sẻ quy tắc BE FAST cho người thân và chủ động kiểm soát các yếu tố nguy cơ như huyết áp, tim mạch, đường huyết, mỡ máu, hút thuốc và lối sống ít vận động.
__________________________________
Để biết thêm thông tin chi tiết về sản phẩm và ứng dụng YSalus, xin vui lòng liên hệ qua:
Công ty TNHH YTECH
Hotline: 0886 155 390
Email: info@ytech.vn
Địa chỉ: 14 Đường Đ7 Khu Biệt Thự Saigon Pearl, 92 Nguyễn Hữu Cảnh, Phường Thạnh Mỹ Tây, Tp. HCM