0
Phòng ngừa đột quỵ nên bắt đầu từ kiểm soát huyết áp, đường huyết, mỡ máu, cân nặng, thuốc lá, rượu bia, giấc ngủ và nhịp tim. Nếu bạn chỉ chọn một việc để làm ngay hôm nay, hãy đo huyết áp đúng cách và ghi lại chỉ số, vì tăng huyết áp là một trong những yếu tố nguy cơ quan trọng nhất nhưng thường không có triệu chứng rõ ràng.
Phòng ngừa đột quỵ bắt đầu từ đâu?
Cách phòng ngừa đột quỵ thực tế nhất là kiểm soát các yếu tố nguy cơ có thể đo được: huyết áp, đường huyết, cholesterol, cân nặng, vòng eo, nhịp tim và thói quen sống. Bạn nên biết chỉ số nền của mình, ghi lại xu hướng theo thời gian và đi khám khi chỉ số bất thường kéo dài.
Với người trưởng thành, đặc biệt là người trên 40 tuổi hoặc có bệnh nền, nên kiểm tra sức khỏe định kỳ để phát hiện sớm tăng huyết áp, tiểu đường, rối loạn lipid máu và bệnh tim. CDC cũng khuyến nghị kiểm soát bệnh tim, cholesterol cao, huyết áp cao và tiểu đường như một phần quan trọng của phòng ngừa đột quỵ và phòng chống đột quỵ.
8 việc giúp phòng ngừa đột quỵ tại nhà
1. Đo và kiểm soát huyết áp đều đặn
Tăng huyết áp làm tăng áp lực lên thành mạch, thúc đẩy xơ vữa động mạch và làm tăng nguy cơ vỡ hoặc tắc mạch máu não. Điều khó là huyết áp cao thường không gây đau đầu, chóng mặt hay dấu hiệu rõ ràng. Vì vậy, đo huyết áp tại nhà là một bước rất quan trọng trong phòng ngừa đột quỵ.
Khi đo, hãy ngồi nghỉ vài phút, đặt tay ngang tim, không nói chuyện và đo vào các khung giờ cố định. Nếu chỉ số thường xuyên cao, bạn nên mang nhật ký huyết áp đến bác sĩ thay vì tự tăng, giảm hoặc bỏ thuốc. Người cần theo dõi dài hạn có thể đọc thêm hướng dẫn đo huyết áp tại nhà chuẩn y khoa hoặc tham khảo thiết bị Fora Diamond Cuff BP P80 để ghi nhận chỉ số có hệ thống hơn.
2. Ăn uống lành mạnh và giảm muối
Chế độ ăn ảnh hưởng trực tiếp đến huyết áp, mỡ máu, cân nặng và đường huyết. Trong phòng ngừa đột quỵ, một cách dễ bắt đầu là tăng rau, trái cây ít ngọt, đậu, cá, ngũ cốc nguyên hạt và chất béo tốt; đồng thời giảm thức ăn mặn, đồ chiên, thịt chế biến sẵn, nước ngọt và đồ ăn nhanh.
Hướng dẫn phòng ngừa đột quỵ nguyên phát 2024 của American Stroke Association khuyến khích mô hình ăn kiểu Địa Trung Hải, đặc biệt ở người có nguy cơ tim mạch. Hãy bắt đầu bằng những thay đổi nhỏ: nêm nhạt hơn, đọc nhãn natri, ăn thêm một phần rau mỗi bữa và thay đồ uống có đường bằng nước lọc.
3. Vận động đều và giảm thời gian ngồi lâu
Vận động giúp cải thiện huyết áp, cân nặng, độ nhạy insulin, cholesterol và sức bền tim mạch. Trong kế hoạch phòng ngừa đột quỵ, mục tiêu thường được khuyến nghị là ít nhất 150 phút hoạt động aerobic cường độ vừa mỗi tuần, ví dụ đi bộ nhanh, đạp xe nhẹ hoặc bơi. Nếu chưa quen, hãy bắt đầu bằng 10-15 phút mỗi lần rồi tăng dần.
Ngoài giờ tập, hãy giảm thời gian ngồi liên tục. Đứng dậy đi lại sau mỗi 45-60 phút, đi cầu thang khi có thể, hoặc đi bộ ngắn sau bữa ăn. Với người lớn tuổi, người đau khớp hoặc có bệnh tim mạch, nên hỏi bác sĩ về mức vận động an toàn trước khi tăng cường tập luyện.
4. Duy trì cân nặng, vòng eo và giấc ngủ hợp lý
Thừa cân, béo phì và vòng eo lớn thường đi cùng tăng huyết áp, tiểu đường type 2, gan nhiễm mỡ và rối loạn lipid máu. Hãy giảm từ từ, bền vững bằng ăn uống hợp lý, vận động đều và ngủ tốt thường an toàn hơn các chế độ ép cân cực đoan.
Giấc ngủ cũng là một phần của sức khỏe tim mạch. Với phòng ngừa đột quỵ, ngủ quá ít, ngủ không sâu hoặc nghi ngờ ngưng thở khi ngủ có thể làm huyết áp khó kiểm soát hơn. Nếu bạn ngáy to, buồn ngủ ban ngày, thức dậy mệt mỏi hoặc tăng huyết áp dù đã dùng thuốc, nên trao đổi với bác sĩ để đánh giá thêm.
5. Kiểm soát đường huyết nếu có tiểu đường hoặc tiền tiểu đường
Chỉ số đường huyết cao kéo dài có thể làm tổn thương mạch máu và làm tăng nguy cơ xơ vữa. Người có tiểu đường hoặc tiền tiểu đường nên theo dõi đường huyết theo kế hoạch của bác sĩ, kiểm tra đường huyết định kỳ và không tự bỏ thuốc khi chỉ số đường huyết tạm thời cải thiện.
Phòng ngừa đột quỵ ở người tiểu đường cần kết hợp ăn uống, vận động, dùng thuốc đúng và theo dõi biến chứng tim mạch. Nếu bạn đang cần theo dõi đường huyết và dữ liệu sức khỏe tại nhà, có thể đọc thêm cẩm nang tự quản lý tiểu đường type 2 tại nhà.
6. Kiểm soát cholesterol và mỡ máu
Cholesterol LDL và các rối loạn mỡ máu có thể góp phần tạo mảng xơ vữa trong động mạch. Khi các mảng xơ vữa phát triển hoặc nứt vỡ, cục máu đông có thể hình thành và sẽ gây tắc mạch. Vì vậy, xét nghiệm mỡ máu định kỳ là một bước quan trọng trong phòng ngừa đột quỵ và phòng tránh đột quỵ.
Nếu mỡ máu cao, bác sĩ có thể khuyến nghị thay đổi chế độ ăn, giảm cân, vận động và dùng thuốc như statin tùy mức nguy cơ. Không nên tự mua thuốc hạ mỡ máu hoặc thực phẩm chức năng để thay thế điều trị, nhất là khi bạn đã có bệnh tim mạch, tiểu đường hoặc tiền sử TIA.
7. Bỏ thuốc lá, tránh khói thuốc và hạn chế rượu bia
Thuốc lá làm tổn thương mạch máu, tăng hình thành cục máu đông và làm tăng nguy cơ bệnh tim mạch. Bỏ thuốc là một trong những thay đổi có lợi nhất cho phòng ngừa đột quỵ. Nếu khó bỏ, hãy nhờ bác sĩ tư vấn phương án hỗ trợ thay vì chỉ dựa vào ý chí.
Với rượu bia, thông điệp an toàn là càng ít càng tốt. Uống nhiều có thể làm tăng huyết áp và tăng nguy cơ rối loạn nhịp. Bản cập nhật của Harvard Health cũng không còn xem rượu vang đỏ là lựa chọn nên ưu tiên để phòng bệnh. Nếu bạn không uống rượu, không cần bắt đầu uống vì mục tiêu bảo vệ tim mạch.
8. Phát hiện rung nhĩ và nhịp tim bất thường
Rung nhĩ là một dạng rối loạn nhịp tim có thể làm hình thành cục máu đông trong tim. Cục máu đông này có thể di chuyển lên não và gây đột quỵ thiếu máu não; vì vậy, phát hiện rung nhĩ là một phần quan trọng của phòng ngừa đột quỵ. Một số người có cảm giác hồi hộp, tim đập nhanh, hụt hơi hoặc mệt bất thường, nhưng cũng có người gần như không có triệu chứng.
Nếu bạn có tiền sử tim mạch, từng hồi hộp không rõ nguyên nhân hoặc được bác sĩ khuyến nghị theo dõi điện tim, thiết bị như KardiaMobile 6L có thể hỗ trợ ghi nhận ECG tại nhà để trao đổi với nhân viên y tế. Tuy nhiên, thiết bị theo dõi không thay thế chẩn đoán. Người đã được chẩn đoán rung nhĩ cần dùng thuốc chống đông hoặc thuốc nhịp tim đúng theo chỉ định, không tự ngưng khi thấy khỏe hơn.
Khi nào cần đi khám để phòng tránh đột quỵ?
Bạn nên đi khám sớm nếu huyết áp thường xuyên cao, đường huyết hoặc HbA1c tăng, mỡ máu bất thường, đau ngực, hồi hộp kéo dài, khó thở khi gắng sức, ngáy to kèm buồn ngủ ban ngày hoặc có tiền sử gia đình đột quỵ sớm. Người từng bị TIA, còn gọi là cơn thiếu máu não thoáng qua, cần được đánh giá nguy cơ tái phát càng sớm càng tốt.
Nếu có nhiều bệnh nền và khó tự theo dõi, bạn có thể cân nhắc gói theo dõi sức khỏe liên tục để ghi nhận xu hướng sức khỏe và trao đổi với bác sĩ khi có chỉ số bất thường. Trong phòng ngừa đột quỵ, mục tiêu không phải là đo thật nhiều, mà là đo đúng, hiểu xu hướng và hành động kịp thời.
Dấu hiệu đột quỵ FAST: khi nào gọi 115?
Phòng ngừa đột quỵ rất quan trọng, nhưng nhận biết sớm dấu hiệu đột quỵ cũng quan trọng không kém. Theo CDC, các dấu hiệu có thể gồm yếu hoặc tê đột ngột một bên mặt, tay hoặc chân; nói khó; lú lẫn; nhìn mờ; chóng mặt, mất thăng bằng; hoặc đau đầu dữ dội không rõ nguyên nhân.
- F - Face: mặt méo, cười lệch, một bên mặt yếu hoặc tê.
- A - Arm: một tay yếu, rơi xuống khi cố nâng cả hai tay.
- S - Speech: nói khó, nói đớ, không hiểu lời nói.
- T - Time: gọi 115 ngay, ghi nhớ thời điểm bắt đầu triệu chứng.
Một số tài liệu dùng BE-FAST để thêm dấu hiệu mất thăng bằng và thay đổi thị lực. Dù triệu chứng hết sau vài phút, bạn vẫn cần đi cấp cứu vì đó có thể là TIA, dấu hiệu cảnh báo đột quỵ thật sự trong thời gian gần.
Checklist phòng ngừa đột quỵ mỗi tháng
Bạn có thể dùng checklist dưới đây để biến kiến thức thành hành động. Hãy bắt đầu với 2-3 mục dễ nhất, sau đó tăng dần thay vì cố thay đổi mọi thứ trong một tuần.
- Đo huyết áp tại nhà theo lịch phù hợp và ghi lại kết quả.
- Kiểm tra đường huyết, HbA1c và mỡ máu theo hẹn của bác sĩ.
- Đi bộ nhanh hoặc vận động vừa sức tổng cộng ít nhất 150 phút mỗi tuần.
- Ăn nhạt hơn, tăng rau và giảm thực phẩm chế biến sẵn.
- Theo dõi cân nặng, vòng eo và chất lượng giấc ngủ.
- Bỏ thuốc lá, tránh khói thuốc và hạn chế rượu bia.
- Ghi nhận hồi hộp, tim đập bất thường, khó thở hoặc đau ngực để trao đổi với bác sĩ.
- Dạy người thân nhận biết FAST và lưu sẵn số cấp cứu 115.
Câu hỏi thường gặp về phòng ngừa đột quỵ
Người trẻ có cần phòng ngừa đột quỵ không?
Có. Người trẻ vẫn có thể bị đột quỵ, đặc biệt nếu tăng huyết áp, hút thuốc, béo phì, tiểu đường, rối loạn mỡ máu, bệnh tim, dùng chất kích thích hoặc có tiền sử gia đình. Phòng ngừa đột quỵ từ sớm giúp giảm tích lũy nguy cơ trong nhiều năm.
Uống aspirin có giúp ngăn ngừa đột quỵ không?
Aspirin chỉ nên dùng khi có chỉ định của bác sĩ. Tự uống aspirin để phòng bệnh có thể làm tăng nguy cơ chảy máu, nhất là ở người có bệnh dạ dày, đang dùng thuốc chống đông hoặc có nguy cơ xuất huyết.
Đo huyết áp tại nhà bao nhiêu lần là đủ?
Tần suất đo tùy tình trạng sức khỏe. Người đang điều trị tăng huyết áp có thể được bác sĩ hướng dẫn đo vào buổi sáng và buổi tối trong một số ngày liên tiếp. Người khỏe mạnh có thể kiểm tra định kỳ, đặc biệt khi có tiền sử gia đình hoặc bước sang tuổi trung niên.
Ăn gì để phòng chống đột quỵ?
Nên ưu tiên rau, trái cây ít ngọt, cá, đậu, ngũ cốc nguyên hạt, sữa ít béo không đường và chất béo tốt như dầu ô liu hoặc các loại hạt. Đồng thời, hãy giảm muối, đường, chất béo bão hòa, đồ chiên và thịt chế biến sẵn.
Có nên mua thiết bị đo sức khỏe tại nhà không?
Có thể, nếu bạn biết cách dùng và hiểu rằng thiết bị chỉ hỗ trợ theo dõi. Máy đo huyết áp, máy đo đường huyết hoặc thiết bị ghi ECG cá nhân giúp phát hiện xu hướng bất thường, nhưng kết quả cần được bác sĩ diễn giải trong bối cảnh triệu chứng và bệnh nền.
Bắt đầu phòng ngừa đột quỵ từ chỉ số dễ đo
Phòng ngừa đột quỵ không phải là một việc làm trong vài ngày, mà là quá trình kiểm soát nguy cơ lâu dài. Hãy bắt đầu từ những chỉ số dễ đo nhất: huyết áp, cân nặng, đường huyết, mỡ máu và nhịp tim. Sau đó, cải thiện từng thói quen nhỏ như ăn nhạt hơn, đi bộ đều hơn, ngủ tốt hơn và tránh thuốc lá.
Nếu bạn đã có tăng huyết áp, tiểu đường, rối loạn mỡ máu, rung nhĩ hoặc từng có triệu chứng giống TIA, hãy đi khám để có kế hoạch cá nhân hóa. Với phòng ngừa đột quỵ, hành động sớm và đều đặn luôn tốt hơn chờ đến khi có dấu hiệu nguy hiểm.
________________________________
Để biết thêm thông tin chi tiết về sản phẩm và ứng dụng YSalus, xin vui lòng liên hệ qua:
Công ty TNHH YTECH
Hotline: 0886 155 390
Email: info@ytech.vn
Địa chỉ: 14 Đường Đ7 Khu Biệt Thự Saigon Pearl, 92 Nguyễn Hữu Cảnh, Phường Thạnh Mỹ Tây, Tp. HCM