0
Biến chứng tiểu đường ở mắt là nhóm tổn thương ở võng mạc, hoàng điểm, thủy tinh thể hoặc thần kinh thị giác do chỉ số đường huyết cao kéo dài. Cách giảm nguy cơ là khám mắt định kỳ, kiểm soát đường huyết, huyết áp, cholesterol, bỏ thuốc lá và duy trì vận động đều.
Điểm đáng lo là nhiều bệnh về mắt do tiểu đường tiến triển âm thầm, nhất là bệnh võng mạc tiểu đường. Người bệnh có thể chưa thấy đau, chưa thấy mờ mắt rõ ràng nhưng mạch máu nhỏ trong võng mạc đã bị ảnh hưởng. Vì vậy, bài viết này tập trung vào các dấu hiệu cần đi khám, lịch khám mắt và 5 bước thực tế để phòng ngừa biến chứng tiểu đường ở mắt tại nhà.
Bệnh về mắt do tiểu đường là gì?
Biến chứng tiểu đường ở mắt, là nhóm vấn đề xảy ra khi chỉ số đường huyết cao kéo dài làm tổn thương mạch máu nhỏ và mô trong mắt. Trong nhóm này, bệnh võng mạc tiểu đường là biến chứng thường được nhắc đến nhiều nhất vì có thể gây giảm thị lực và mù lòa nếu không theo dõi và điều trị kịp thời.
Theo National Eye Institute, bệnh võng mạc tiểu đường ảnh hưởng đến các mạch máu ở võng mạc. Giai đoạn sớm thường không có triệu chứng, còn giai đoạn muộn có thể gây nhìn mờ, thấy đốm bay và mất thị lực.
Biến chứng tiểu đường ở mắt không chỉ gồm võng mạc. Người bệnh cũng có thể gặp:
- Phù hoàng điểm do tiểu đường: vùng hoàng điểm bị sưng phù, làm giảm khả năng nhìn chi tiết, đọc chữ hoặc nhận diện khuôn mặt.
- Đục thủy tinh thể: thủy tinh thể mờ đục khiến thị lực giảm dần, nhìn lóa hoặc khó nhìn ban đêm.
- Tăng nhãn áp: tổn thương thần kinh thị giác, đôi khi liên quan đến áp lực trong mắt, có thể làm mất thị trường nếu không được theo dõi.
- Thay đổi thị lực tạm thời: đường huyết dao động mạnh có thể khiến mắt nhìn mờ từng lúc.
Nếu bạn cần hiểu nền tảng bệnh tiểu đường trước khi đi sâu vào biến chứng mắt, hãy đọc thêm bài toàn diện kiến thức bệnh tiểu đường tuýp 2 của YSalus.
Dấu hiệu biến chứng tiểu đường ở mắt cần đi khám
Dấu hiệu biến chứng tiểu đường ở mắt có thể nhẹ lúc đầu, nhưng không nên bỏ qua. Đặc biệt, nếu triệu chứng xuất hiện đột ngột hoặc nặng lên nhanh, người bệnh nên ưu tiên khám mắt sớm thay vì tự mua thuốc nhỏ mắt.
Các dấu hiệu cảnh báo gồm:
- Nhìn mờ, nhìn nhòe hoặc thị lực thay đổi thất thường.
- Thấy đốm đen, sợi đen, chấm bay hoặc cảm giác “ruồi bay” trước mắt.
- Thấy ánh chớp, vùng tối hoặc cảm giác như có màn che trong tầm nhìn.
- Nhìn hình ảnh bị méo, khó đọc chữ nhỏ hoặc khó phân biệt màu sắc.
- Khó nhìn trong bóng tối và dễ gây lóa khi gặp ánh sáng mạnh.
- Đau mắt, đỏ mắt, nhức quanh mắt hoặc đau đầu kèm thay đổi thị lực.
- Gây giảm thị lực ở một hoặc cả hai mắt.
CDC nhấn mạnh rằng tiểu đường có thể làm tổn thương mắt theo thời gian và khám mắt định kỳ giúp phát hiện vấn đề sớm để điều trị và bảo vệ thị lực. Vì vậy, mắt chưa mờ không có nghĩa là chưa có nguy cơ.
5 bước ngăn ngừa biến chứng mắt do tiểu đường
Không phải lúc nào cũng có thể phòng tránh hoàn toàn biến chứng tiểu đường ở mắt, nhưng 5 bước dưới đây giúp giảm nguy cơ, phát hiện sớm và làm chậm tiến triển bệnh. Bạn nên xem đây là kế hoạch dài hạn, không phải việc làm trong vài ngày.
1. Khám mắt giãn đồng tử định kỳ
Khám mắt giãn đồng tử giúp bác sĩ nhìn rõ võng mạc, hoàng điểm và thần kinh thị giác. Đây là cách quan trọng để phát hiện biến chứng tiểu đường ở mắt khi mắt chưa có triệu chứng rõ ràng.
NIDDK khuyến nghị người bệnh tiểu đường nên khám mắt giãn đồng tử ít nhất mỗi năm một lần, hoặc thường xuyên hơn nếu chuyên gia mắt chỉ định. Với người đã có tổn thương võng mạc, lịch tái khám có thể dày hơn để theo dõi tiến triển.
2. Kiểm soát đường huyết ổn định
Đường huyết cao kéo dài làm tổn thương mạch máu nhỏ trong mắt. Ngoài ra, đường huyết dao động mạnh có thể làm thị lực thay đổi tạm thời, khiến người bệnh khó nhận biết đâu là mờ mắt do dao động đường huyết và đâu là dấu hiệu bệnh mắt thật sự.
Hãy trao đổi với bác sĩ về mục tiêu HbA1c, đường huyết đói và đường huyết sau ăn phù hợp. Việc tự theo dõi bằng thiết bị đo tại nhà, chẳng hạn FORA 6 Connect, có thể giúp bạn ghi nhận xu hướng đường huyết để điều chỉnh ăn uống, vận động và dùng thuốc theo hướng dẫn chuyên môn.
3. Quản lý huyết áp và cholesterol
Biến chứng tiểu đường ở mắt liên quan đến sức khỏe mạch máu. Khi huyết áp cao hoặc cholesterol cao đi kèm tiểu đường, mạch máu nhỏ ở võng mạc chịu nhiều áp lực hơn. Điều này có thể làm tăng nguy cơ tổn thương võng mạc và các biến chứng tim mạch khác.
Mayo Clinic khuyến nghị người bệnh nên quản lý huyết áp, cholesterol, hỏi bác sĩ về xét nghiệm HbA1c và chú ý các thay đổi thị lực. Tại nhà, bạn có thể dùng máy đo huyết áp như Fora Diamond Cuff BP P80 để theo dõi xu hướng huyết áp và chia sẻ kết quả khi tái khám.
4. Bỏ thuốc lá và tránh khói thuốc
Thuốc lá làm xấu sức khỏe mạch máu và khiến việc kiểm soát tiểu đường khó khăn hơn. Với người đã có nguy cơ biến chứng tiểu đường ở mắt, bỏ thuốc lá là một bước quan trọng để bảo vệ mạch máu, tim mạch, thận và mắt.
Nếu bạn đang hút thuốc, hãy bắt đầu bằng mục tiêu thực tế: giảm số điếu, tránh hút sau bữa ăn, thay đổi thói quen kích hoạt cơn thèm và nhờ bác sĩ tư vấn chương trình cai thuốc phù hợp. Tránh khói thuốc thụ động cũng quan trọng, nhất là với gia đình có người lớn tuổi hoặc người mắc bệnh mạn tính.
5. Vận động đều và duy trì cân nặng hợp lý
Vận động đều giúp cải thiện độ nhạy insulin, hỗ trợ kiểm soát đường huyết, huyết áp, mỡ máu và cân nặng. Đây là nền tảng gián tiếp giúp giảm nguy cơ biến chứng tiểu đường ở mắt.
Người mới bắt đầu có thể chọn đi bộ, đạp xe nhẹ, tập kháng lực mức vừa hoặc các bài tập tại nhà. Bạn có thể tham khảo thêm các bài tập cho người tiểu đường tuýp 2 để xây dựng lịch vận động an toàn hơn. Nếu đã có bệnh tim mạch, đau ngực, khó thở hoặc biến chứng thần kinh bàn chân, hãy hỏi bác sĩ trước khi tăng cường độ tập.
Người tiểu đường nên khám mắt bao lâu một lần?
Lịch khám mắt phụ thuộc vào loại tiểu đường, thời gian mắc bệnh, tình trạng võng mạc hiện tại, thai kỳ và chỉ định của bác sĩ mắt. Bảng dưới đây là gợi ý để bạn trao đổi với chuyên gia, không thay thế lịch hẹn cá nhân.
| Đối tượng | Lịch khám thường gặp | Lưu ý |
|---|---|---|
| Người mới được chẩn đoán tiểu đường tuýp 2 | Nên khám mắt sớm sau khi phát hiện bệnh | Vì tiểu đường tuýp 2 có thể đã diễn tiến nhiều năm trước khi được chẩn đoán. |
| Người tiểu đường chưa có bệnh võng mạc | Thường ít nhất mỗi năm một lần | Bác sĩ có thể điều chỉnh nếu nhiều lần khám bình thường và kiểm soát tốt. |
| Người đã có bệnh võng mạc tiểu đường | Theo lịch bác sĩ mắt chỉ định | Có thể cần tái khám thường xuyên hơn để theo dõi phù hoàng điểm, xuất huyết hoặc mạch máu bất thường. |
| Phụ nữ có tiểu đường trước khi mang thai | Cần hỏi bác sĩ về khám mắt trước thai kỳ hoặc sớm trong thai kỳ | Thai kỳ có thể làm bệnh võng mạc tiến triển ở một số người có tiểu đường từ trước. |
| Có triệu chứng bất thường | Khám càng sớm càng tốt | Đặc biệt khi nhìn mờ đột ngột, nhiều đốm đen, ánh chớp, vùng tối hoặc mất thị lực. |
Theo American Diabetes Association Standards of Care, chăm sóc người bệnh tiểu đường cần bao gồm đánh giá biến chứng ở võng mạc, thần kinh và bàn chân theo lịch phù hợp. Vì vậy, lịch khám mắt nên được cá nhân hóa theo thời gian mắc bệnh, mức kiểm soát đường huyết và kết quả khám trước đó.
Theo dõi chỉ số tại nhà giúp phòng ngừa biến chứng tiểu đường ở mắt như thế nào?
Theo dõi tại nhà không cho biết võng mạc có đang bị tổn thương hay không. Tuy nhiên, nó giúp bạn kiểm soát các yếu tố nguy cơ có liên quan đến biến chứng tiểu đường ở mắt. Khi có dữ liệu đều đặn, bạn dễ nhận ra xu hướng xấu và trao đổi với bác sĩ sớm hơn.
Các chỉ số nên quan tâm gồm:
- Đường huyết: theo dõi đường huyết đói, sau ăn hoặc theo lịch bác sĩ đưa ra.
- HbA1c: phản ánh đường huyết trung bình khoảng 2 đến 3 tháng, cần xét nghiệm tại cơ sở y tế.
- Huyết áp: nên đo đúng tư thế, nghỉ trước khi đo và ghi lại kết quả theo ngày.
- Cholesterol và triglyceride: cần xét nghiệm định kỳ để đánh giá nguy cơ mạch máu.
- Cân nặng, vòng eo, vận động: giúp đánh giá hiệu quả thay đổi lối sống.
Nếu bạn muốn hiểu rõ hơn cách ghi nhận dữ liệu hằng ngày, hãy đọc thêm bài theo dõi đường huyết và ketone tại nhà. Dữ liệu tại nhà nên được xem là nhật ký hỗ trợ bác sĩ, không phải công cụ tự chẩn đoán biến chứng mắt.
Câu hỏi thường gặp về biến chứng tiểu đường ở mắt
Biến chứng tiểu đường ở mắt có chữa khỏi được không?
Biến chứng tiểu đường ở mắt có thể được kiểm soát tốt hơn nếu phát hiện sớm, nhưng không nên hiểu là luôn “chữa khỏi” hoàn toàn. Tùy mức độ bệnh, bác sĩ có thể theo dõi, chỉ định tiêm thuốc vào mắt, laser hoặc phẫu thuật. Mục tiêu là làm chậm tiến triển, giảm phù hoặc chảy máu và bảo vệ phần thị lực còn lại.
Mắt chưa mờ có cần đi khám không?
Có. Mắt chưa mờ vẫn nên khám định kỳ vì biến chứng tiểu đường ở mắt, nhất là bệnh võng mạc tiểu đường, có thể không gây triệu chứng ở giai đoạn đầu. Khám mắt giãn đồng tử giúp phát hiện thay đổi nhỏ trước khi người bệnh tự nhận thấy thị lực giảm.
Đo đường huyết tại nhà có biết mắt đã bị biến chứng chưa?
Không. Đo đường huyết tại nhà chỉ cho biết mức đường trong máu tại thời điểm đo, không cho biết võng mạc có tổn thương hay không. Muốn đánh giá biến chứng tiểu đường ở mắt, bạn cần khám mắt, soi đáy mắt, chụp võng mạc hoặc làm các kiểm tra chuyên khoa theo chỉ định.
Người tiểu đường nên ăn gì để bảo vệ mắt?
Người tiểu đường nên ưu tiên chế độ ăn giúp kiểm soát đường huyết và mạch máu: nhiều rau không tinh bột, đạm nạc, cá, hạt, chất béo tốt và tinh bột nguyên hạt với khẩu phần phù hợp. Không có một món ăn đơn lẻ nào bảo vệ mắt tuyệt đối hoặc phòng ngừa hoàn toàn biến chứng tiểu đường ở mắt. Điều quan trọng là tổng thể chế độ ăn phải hỗ trợ mục tiêu đường huyết, huyết áp, cholesterol và cân nặng. Nếu cần lên kế hoạch bữa ăn cụ thể, bạn có thể tham khảo thực đơn cho người tiểu đường tuýp 2 theo lịch 7 ngày.
Khi nào cần đi khám mắt ngay?
Bạn nên đi khám mắt ngay nếu nhìn mờ đột ngột, mất thị lực, thấy nhiều đốm đen mới xuất hiện, ánh chớp, vùng tối như rèm che, đau mắt dữ dội hoặc đỏ mắt kèm buồn nôn. Đây có thể là dấu hiệu cần đánh giá y tế sớm.
Phòng ngừa biến chứng tiểu đường ở mắt
Biến chứng tiểu đường ở mắt có thể diễn tiến âm thầm, nhưng người bệnh có nhiều cách để giảm nguy cơ mất thị lực. Ba việc quan trọng nhất là khám mắt định kỳ, kiểm soát tốt đường huyết, huyết áp, cholesterol và đi khám ngay khi có dấu hiệu bất thường.
Để phòng ngừa biến chứng tiểu đường ở mắt lâu dài, hãy biến việc theo dõi chỉ số thành thói quen hằng ngày, duy trì vận động phù hợp và tái khám đúng lịch. Nếu bạn đang xây dựng kế hoạch tự quản lý bệnh tại nhà, YSalus có thể đồng hành bằng thiết bị theo dõi sức khỏe, ứng dụng lưu dữ liệu và kết nối bác sĩ khi cần tư vấn.
________________________________
Để biết thêm thông tin chi tiết về sản phẩm và ứng dụng YSalus, xin vui lòng liên hệ qua:
Công ty TNHH YTECH
Hotline: 0886 155 390
Email: info@ytech.vn
Địa chỉ: 14 Đường Đ7 Khu Biệt Thự Saigon Pearl, 92 Nguyễn Hữu Cảnh, Phường Thạnh Mỹ Tây, Tp. HCM